Had saiz sampel (sample-size limitation) bermaksud terlalu sedikit organisma, sel atau ukuran digunakan untuk mempercayai sesuatu corak. Dalam jawapan peperiksaan, nyatakan had itu, terangkan mengapa ia penting, dan cadangkan bilangan lebih besar yang khusus.
Pelajaran ini menyambung memilih kawalan. Apabila perbandingan sudah adil, soalan seterusnya ialah sama ada bukti dalam setiap kumpulan mencukupi.
Mengapa sampel kecil boleh mengelirukan?
Benda hidup berbeza-beza. Dua anak benih yang diberi rawatan sama pun tumbuh dengan ketinggian berbeza, jadi kumpulan tiga atau empat boleh mempunyai ahli yang luar biasa. Satu individu itu boleh menarik min ke atas atau ke bawah.
Sampel yang lebih besar mengurangkan kesan satu organisma yang luar biasa. Min pun lebih hampir dengan nilai biasa bagi seluruh populasi.
Cara mengenal pasti had itu, langkah demi langkah
- Kira bilangan organisma atau ukuran bagi setiap kumpulan. Tulis nombor itu di sebelah setiap kumpulan.
- Hitung min setiap kumpulan dan bandingkan.
- Lihat serakan dengan mencari julat setiap kumpulan. Julat yang bertindih bermakna kumpulan tidak jelas berbeza.
- Semak sama ada satu individu mempunyai kesan besar. Hitung semula min tanpanya dan lihat sama ada kesimpulan berubah.
- Tulis ayat: “Sampel n bagi setiap kumpulan adalah kecil, jadi satu nilai luar biasa boleh mengubah min; gunakan sampel lebih besar, misalnya N bagi setiap kumpulan.”
Contoh berlangkah
Semua data direka untuk latihan. Panjang cengkerang siput yang dikumpulkan di dua tempat diukur: empat siput dari tebing sungai yang teduh dan empat dari tebing yang cerah.
| Tempat | Panjang cengkerang (mm) |
|---|---|
| Teduh | 21, 24, 22, 25 |
| Cerah | 20, 22, 23, 21 |
Langkah 1, kira: empat bagi setiap kumpulan.
Langkah 2, min: teduh = (21 + 24 + 22 + 25) ÷ 4 = 92 ÷ 4 = 23 mm. Cerah = (20 + 22 + 23 + 21) ÷ 4 = 86 ÷ 4 = 21.5 mm. Perbezaannya 1.5 mm.
Langkah 3, julat: teduh 21 hingga 25 (julat 4 mm), cerah 20 hingga 23 (julat 3 mm). Julat bertindih antara 21 dan 23.
Langkah 4, satu individu: jika siput 25 mm ditukar dengan siput 23 mm, min teduh menjadi 90 ÷ 4 = 22.5 mm, dan jurang mengecil kepada 1 mm.
Langkah 5, ayat: “Hanya empat siput diukur bagi setiap tempat dan julat bertindih, jadi perbezaan 1.5 mm mungkin kebetulan. Ukur sekurang-kurangnya 30 siput dari setiap tempat.”
Ini tidak bermakna tiada perbezaan sebenar. Maksudnya, data ini tidak cukup untuk menjawab soalan itu.
Kesilapan yang perlu diawasi
Kesilapan biasa ialah menyatakan sampel terlalu kecil tanpa mengaitkannya dengan data.
Jawapan yang salah: “Saiz sampel terlalu kecil jadi keputusan tidak boleh dipercayai.”
Jawapan ini tidak menyebut nombor, sebab atau cara memperbaikinya, jadi markahnya sedikit.
Pembetulannya ialah menamakan bilangan semasa, menyatakan apa yang boleh berlaku (satu nilai luar biasa mengubah min, atau julat bertindih) dan mencadangkan bilangan lebih besar yang khusus. Jangan cadangkan sampel yang mustahil, seperti 10 000 pokok dalam makmal sekolah.
Semak sendiri
Semua data direka untuk latihan.
1. Tiga pokok kacang pea diberi kompos baharu dan tumbuh 10, 12 dan 26 cm. Tiga pokok dalam kompos biasa tumbuh 14, 15 dan 16 cm. Mengapa perbandingan ini lemah?
Lihat jawapan
Min kompos baharu = 48 ÷ 3 = 16 cm; min kompos biasa = 45 ÷ 3 = 15 cm. Pokok 26 cm sahaja mencipta perbezaan itu, dan julat bertindih banyak. Dengan hanya tiga bagi setiap kumpulan, satu pokok luar biasa mengubah keputusan, jadi gunakan sekurang-kurangnya 20 pokok bagi setiap kumpulan.
2. Seorang murid mengulang ujian masa tindak balas ke atas seorang rakan sekelas sebanyak 5 kali dan merumuskan bahawa remaja bertindak balas lebih pantas selepas minuman manis. Namakan had saiz sampel.
Lihat jawapan
Hanya seorang diuji, jadi keputusan mungkin mencerminkan individu itu dan bukan remaja secara umum. Uji bilangan murid berbeza yang lebih besar, misalnya 20, setiap seorang dalam kedua-dua keadaan.
3. Dua pokok kacang pea heterozigot (Tt × Tt) menghasilkan 8 anak: 7 tinggi dan 1 rendah. Model meramalkan 6 tinggi dan 2 rendah. Terangkan perbezaan itu.
Lihat jawapan
Model memberi kebarangkalian, dan dengan hanya 8 anak, kebetulan boleh menggerakkan bilangan jauh daripada 6:2. Bilangan anak yang lebih besar, misalnya 200, dijangka memberi bilangan yang lebih hampir dengan nisbah 3:1.
Ke mana selepas ini
Seterusnya, lukis graf yang boleh ditafsir dengan unit supaya data anda mudah dibaca. Papan model pewarisan membolehkan anda membandingkan nisbah model dengan sampel kecil dan besar.
Jika anda boleh mengira min tetapi ayat tentang had sampel masih kabur, guru dalam tuisyen Biologi satu dengan satu dalam talian boleh melatih anda menulisnya dengan angka yang tepat. Lihat gambaran keseluruhan modul untuk semua pelajaran.