Set ini menguji lima kemahiran: memilih kawalan, mengesan had saiz sampel, melukis graf, membezakan kebolehulangan daripada kesahan, dan menulis penambahbaikan yang khusus. Soalan disusun daripada mudah ke sukar. Semua data direka untuk latihan.
Cuba setiap soalan sebelum membuka jawapan. Gambaran keseluruhan topik ialah data dan penyiasatan Biologi. Catat kesilapan anda dalam log kesilapan dan baris gilir ujian semula.
Soalan
1. (Mudah) Seorang murid menguji sama ada ekstrak tumbuhan memperlahankan pertumbuhan kulat pada roti, menggunakan 2 cm³ ekstrak pada sekeping roti. Cadangkan kawalan.
Lihat jawapan
Sekeping roti yang sama dalam pinggan yang serupa, diberi 2 cm³ air sebagai ganti ekstrak, disimpan di tempat yang sama selama masa yang sama. Ia menunjukkan sama ada pertumbuhan kulat berubah kerana ekstrak dan bukan kerana roti dibasahkan.
2. (Mudah) Dalam eksperimen tentang keamatan cahaya dan fotosintesis pada tumbuhan air, namakan tiga pemboleh ubah dimalarkan.
Lihat jawapan
Mana-mana tiga daripada: suhu air, bekalan karbon dioksida (contohnya larutan hidrogen karbonat yang sama), tumbuhan air dan panjang yang sama, masa mengira, jenis lampu. Setiap satu kekal sama pada setiap keamatan cahaya.
3. (Mudah) Tiga anak benih kacang dalam kompos baharu tumbuh 8, 9 dan 16 cm. Tiga dalam kompos biasa tumbuh 10, 11 dan 12 cm. Hitung kedua-dua min dan nyatakan apa yang boleh dirumuskan.
Lihat jawapan
Kompos baharu: (8 + 9 + 16) ÷ 3 = 33 ÷ 3 = 11 cm. Kompos biasa: (10 + 11 + 12) ÷ 3 = 33 ÷ 3 = 11 cm.
Min sama, jadi tiada bukti perbezaan. Kumpulan kompos baharu mempunyai serakan lebih luas (julat 8 cm berbanding 2 cm), dan dengan hanya tiga anak benih setiap kumpulan, keputusan itu tidak boleh dipercayai sama ada. Gunakan sampel lebih besar, misalnya 20 bagi setiap kumpulan.
4. (Sederhana) Seorang murid memotong silinder ubi kentang dan meletakkannya dalam larutan sukrosa. Peratus perubahan jisim selepas 30 minit: 0.0 mol/dm³: +18; 0.2: +8; 0.4: −2; 0.6: −10; 0.8: −16. Nyatakan pemboleh ubah pada setiap paksi beserta labelnya, cadangkan skala bagi paksi-y, dan anggarkan kepekatan yang tiada perubahan jisim.
Lihat jawapan
Paksi-x: “Kepekatan larutan sukrosa / mol/dm³” (pemboleh ubah yang diubah). Paksi-y: “Perubahan jisim / %” (pemboleh ubah yang diukur).
Skala-y: nilai berjulat −16 hingga +18, rentang 34. Gunakan 5% bagi setiap petak besar daripada −20 hingga +20, yang memenuhi grid dan menggunakan langkah mudah. Tandakan sifar dengan jelas pada paksi-y.
Anggaran: garis melintasi sifar antara 0.2 (+8) dan 0.4 (−2). Perubahannya −10 sepanjang 0.2 mol/dm³, jadi turun daripada +8 kepada 0 memerlukan 8 ÷ 10 × 0.2 = 0.16. Anggarannya 0.2 + 0.16 = kira-kira 0.36 mol/dm³. Ia anggaran yang dibaca daripada garis antara titik yang diukur.
5. (Sederhana) Ulangan kiraan gelembung pada satu suhu ialah 12, 14, 13 dan 25 gelembung seminit. Kenal pasti anomali, kemudian hitung min dengan dan tanpa anomali itu.
Lihat jawapan
Anomali ialah 25, jauh daripada yang lain, yang berada antara 12 dan 14.
Dengannya: (12 + 14 + 13 + 25) ÷ 4 = 64 ÷ 4 = 16. Tanpanya: (12 + 14 + 13) ÷ 3 = 39 ÷ 3 = 13. Min tanpa anomali mewakili keputusan biasa dengan lebih baik, dan anomali itu patut disiasat, misalnya gelembung yang salah dikira atau terlepas.
6. (Sederhana) Tentukan sama ada setiap pernyataan menerangkan kebolehulangan atau kesahan. (a) Tiga bacaan ialah 31, 33 dan 32. (b) Jisim yis sama dalam setiap tabung. (c) Dua rakan sekelas yang menggunakan kaedah sama mendapat keputusan dalam lingkungan 1 unit antara satu sama lain.
Lihat jawapan
(a) Kebolehulangan: bacaan ulangan sepadan rapat.
(b) Kesahan: satu pemboleh ubah dimalarkan, jadi perbandingan adil.
(c) Kebolehulangan atau kebolehhasilan semula bergantung pada istilah kursus anda: orang berbeza memberi keputusan serupa. Nyatakan takrifan anda dalam jawapan. Semak cara guru atau sukatan pelajaran anda menggunakan istilah itu.
7. (Sederhana) Tulis semula setiap cadangan kabur supaya khusus. (a) “Guna peralatan lebih baik untuk mengukur gas.” (b) “Kekalkan suhu yang sama.”
Lihat jawapan
(a) “Kumpulkan gas dalam picagari gas berskala 1 cm³ dan rekodkan isi padu selepas masa yang ditetapkan, dan bukan mengira gelembung berlainan saiz, supaya pengukuran lebih jitu.”
(b) “Letakkan setiap tabung dalam kukus air pada 30 °C dan semak dengan termometer, supaya suhu sama bagi setiap ulangan.”
8. (Lebih sukar) Seorang murid mengira gelembung gas daripada yis selama 2 minit dan mendapat 26, 30 dan 28 gelembung dalam tiga ulangan. Hitung min kadar dalam gelembung seminit.
Lihat jawapan
Min kiraan = (26 + 30 + 28) ÷ 3 = 84 ÷ 3 = 28 gelembung dalam 2 minit.
Kadar = 28 ÷ 2 = 14 gelembung seminit.
Semakan: setiap kiraan dibahagi 2 memberi 13, 15 dan 14, dan minnya 42 ÷ 3 = 14. Ulangan mempunyai julat 4 gelembung, jadi ia agak boleh diulang.
9. (Lebih sukar) Satu model meramalkan bahawa menyilang dua pokok kacang pea tinggi heterozigot memberi nisbah 3:1 tinggi kepada rendah. Seorang murid memerhati 5 tinggi dan 3 rendah daripada 8 anak. Adakah ini bukti menentang model? Terangkan.
Lihat jawapan
Model meramalkan 6 tinggi dan 2 rendah daripada 8 anak, dan pemerhatian ialah 5 dan 3, beza satu anak sahaja. Dengan sampel sekecil ini, kebetulan mudah menerangkan jurang itu, jadi ia bukan bukti yang baik menentang model. Sampel lebih besar, misalnya 200 anak, dijangka memberi bilangan lebih hampir dengan 150 tinggi dan 50 rendah.
10. (Lebih sukar) Seorang murid menguji kesan garam ke atas percambahan biji lobak merah. Dia meletakkan 10 biji dalam satu pinggan bagi setiap kepekatan garam, menggunakan pinggan besar untuk kepekatan tertinggi dan pinggan kecil untuk yang terendah. Dia mengira biji yang bercambah sekali selepas 3 hari. Cadangkan kawalan, namakan satu had dan berikan satu penambahbaikan yang khusus.
Lihat jawapan
Kawalan: satu pinggan dengan 10 biji dan isi padu air suling yang sama tanpa garam.
Had (kesahan): saiz pinggan berubah bersama kepekatan garam, jadi keputusan mungkin disebabkan jarak antara biji atau sentuhan air dan bukan garam. Terdapat juga hanya satu pinggan bagi setiap kepekatan, jadi kebolehulangan tidak dapat dinilai.
Penambahbaikan: gunakan pinggan serupa dengan isi padu larutan yang sama, dan ulang setiap kepekatan dengan tiga pinggan yang masing-masing 10 biji, dengan mengira min bilangan yang bercambah.
Jika anda tersilap
- Soalan 1, 2 dan 10 (kawalan): ulang kaji memilih kawalan.
- Soalan 3 dan 9 (sampel kecil): ulang kaji mengenal pasti had saiz sampel. Papan model pewarisan juga menunjukkan sampel kecil berbanding model.
- Soalan 4 (graf): ulang kaji melukis graf yang boleh ditafsir.
- Soalan 5, 6 dan 8 (ulangan, min, kadar): ulang kaji kebolehulangan dan kesahan.
- Soalan 7 dan 10 (penambahbaikan): ulang kaji menjadikan penambahbaikan khusus.
Jawapan yang salah biasanya berpunca daripada satu tabiat, seperti meninggalkan nombor atau sebab. Dalam tuisyen Biologi satu dengan satu dalam talian, guru boleh membetulkan tabiat itu menggunakan jawapan bertulis anda sendiri, dengan eksperimen baharu.