Kebolehulangan (repeatability) bermaksud mengulang kaedah yang sama memberi keputusan yang serupa. Kesahan (validity) bermaksud kaedah itu benar-benar menguji soalan yang ditanya, jadi rumusan yang dibuat wajar. Satu keputusan boleh ada satu tanpa yang lain.
Pelajaran ini menyambung memilih kawalan, kerana memalarkan pemboleh ubah menjadikan penyiasatan sah.
Apakah beza antara kedua-dua idea ini?
Kebolehulangan ialah soalan tentang data: adakah bacaan ulangan sepadan? Jawapannya ada pada serakan atau julat bacaan ulangan.
Kesahan ialah soalan tentang reka bentuk: adakah hanya faktor yang dimaksudkan diubah, dan adakah perkara yang betul diukur? Semak pemboleh ubah yang dimalarkan dan pengukuran itu sendiri.
Cara menyemak setiap satu, langkah demi langkah
- Untuk kebolehulangan: senaraikan bacaan ulangan bagi satu keadaan dan cari julatnya. Julat yang kecil bermaksud kebolehulangan yang baik.
- Hitung min ulangan jika bacaan sepadan, dan catat sebarang anomali.
- Untuk kesahan: tulis pemboleh ubah dimanipulasikan, kemudian baca kaedah untuk sebarang perkara lain yang berubah antara set.
- Semak pengukuran: adakah ia benar-benar mengukur apa yang dimaksudkan soalan, seperti oksigen yang dihasilkan, dan bukan kiraan gelembung yang saiznya tidak sekata?
- Tulis kedua-dua keputusan secara berasingan dengan satu sebab bagi setiap satu.
Contoh berlangkah
Semua data direka untuk latihan. Seorang murid menyiasat kesan suhu ke atas yis dengan mengira gelembung karbon dioksida seminit. Pada 30 °C dia mengulang pengiraan tiga kali.
| Ulangan | Gelembung seminit |
|---|---|
| 1 | 31 |
| 2 | 33 |
| 3 | 32 |
Langkah 1, kebolehulangan: bacaan berjulat 31 hingga 33, iaitu julat 2 gelembung seminit.
Langkah 2, min: (31 + 33 + 32) ÷ 3 = 96 ÷ 3 = 32 gelembung seminit. Bacaan sepadan rapat, jadi keputusan boleh diulang.
Langkah 3, semakan kesahan: dalam kaedah itu, tabung pada 30 °C mengandungi 5 g yis tetapi tabung pada 50 °C mengandungi 8 g. Jisim yis berubah bersama suhu.
Langkah 4, keputusan: keputusan boleh diulang tetapi tidak sah untuk soalan tentang suhu, kerana jisim yis tidak dimalarkan. Kiraan lebih tinggi mungkin datang daripada lebih banyak yis dan bukan suhu lebih tinggi.
Langkah 5, pembetulan: gunakan jisim yis yang sama dalam setiap tabung, kemudian ukur semula.
Bandingkan murid kedua yang tiga ulangannya ialah 20, 35 dan 26 gelembung seminit. Julatnya 15 dan minnya (20 + 35 + 26) ÷ 3 = 81 ÷ 3 = 27. Keputusan kurang boleh diulang, dan langkah pertama ialah mencari mengapa kiraan berbeza-beza.
Kesilapan yang perlu diawasi
Kekeliruan biasa ialah menyebut ujian yang adil sebagai “boleh diulang”, atau keputusan yang konsisten sebagai “sah”.
Jawapan yang salah: “Keputusan sah kerana tiga bacaan hampir sama.”
Bacaan yang sepadan menunjukkan kebolehulangan. Kesahan bergantung pada sama ada pemboleh ubah dimalarkan.
Pembetulannya ialah menggunakan setiap istilah untuk tugasnya: ulangan yang sepadan bermaksud boleh diulang, dan pemboleh ubah lain yang dimalarkan bermaksud sah. Jika soalan meminta satu istilah, jangan gantikan dengan yang lain.
Semak sendiri
Semua data direka untuk latihan.
1. Empat pokok dalam eksperimen cahaya memberi bilangan daun 6, 6, 7 dan 6 di bawah lampu yang sama. Apa yang boleh anda katakan tentang kebolehulangan?
Lihat jawapan
Bacaan mempunyai julat kecil 1 daun, jadi keputusan boleh diulang. Kebolehulangan tidak menunjukkan sama ada pemboleh ubah lain dimalarkan.
2. Seorang murid membandingkan pertumbuhan di bawah cahaya matahari dan di tempat teduh, tetapi pokok di tempat teduh diberi lebih banyak air. Adakah keputusan sah? Terangkan.
Lihat jawapan
Tidak sah. Air tidak dikekalkan sama, jadi perbezaan pertumbuhan mungkin disebabkan air dan juga cahaya. Gunakan isi padu air yang sama untuk setiap pokok.
3. Satu penyiasatan mempunyai julat 15 antara ulangan. Cadangkan satu sebab ia kurang boleh diulang dan satu semakan.
Lihat jawapan
Kaedah mungkin sukar dijalankan dengan konsisten, misalnya mengira gelembung yang berlainan saiz dengan mata. Untuk menyemak, ulang dengan pengukuran yang lebih jitu, seperti mengumpul gas dalam picagari, dan lihat sama ada julat mengecil.
Ke mana selepas ini
Pelajaran terakhir dalam modul ini ialah mengubah penambahbaikan yang kabur kepada perubahan pengukuran yang khusus. Kemudian latihan campuran menguji kelima-lima kemahiran sekali gus.
Jika anda boleh menerangkan kedua-dua istilah secara lisan tetapi tertukar apabila menulis, guru dalam tuisyen Biologi satu dengan satu dalam talian boleh melatih anda menulis ayat yang tepat berdasarkan jawapan anda sendiri. Gambaran keseluruhan modul menyenaraikan semua pelajaran.