Kos peluang (opportunity cost) sesuatu pilihan ialah alternatif paling bernilai seterusnya yang anda lepaskan. Ia satu pilihan sahaja, bukan senarai, dan diukur dengan apa yang hilang, bukan harga semata-mata.
Kemahiran ini berada di permulaan kekurangan, pilihan dan kos peluang dan muncul semula dalam hampir semua topik selepas ini.
Mengapa kekurangan memaksa kita memilih?
Sumber seperti masa, wang, tanah dan buruh terhad, tetapi kehendak manusia tidak terhad. Jurang ini dipanggil kekurangan (scarcity).
Kita tidak boleh memiliki segalanya, jadi kita mesti memilih. Setiap pilihan bermakna ada yang tidak dipilih.
Kos peluang menamakan “sesuatu yang lain” itu. Ia menukar “saya terpaksa memilih” kepada kenyataan tepat: “Saya memilih A, dan perkara paling bernilai yang saya lepaskan ialah B.”
Bagaimana mencari kos peluang, langkah demi langkah
- Senaraikan pilihan yang munasabah yang ada pada pembuat keputusan.
- Susun dari yang paling bernilai kepada yang paling kurang bernilai, menggunakan nilai dalam soalan.
- Tandakan pilihan yang diambil.
- Lihat pilihan yang tidak diambil dan pilih yang tertinggi. Itulah alternatif paling bernilai seterusnya.
- Tulis dalam satu ayat yang menyebut alternatif itu dan nilainya.
Contoh berlangkah
Farah ada satu petang Sabtu yang lapang selama 3 jam. Pilihan dan nilainya bagi Farah:
| Pilihan | Nilai kepada Farah |
|---|---|
| Bekerja sesyif di kafe | RM36 (3 jam pada RM12 sejam) |
| Mengulang kaji untuk ujian ekonomi | Bernilai kira-kira RM30 kepadanya |
| Bermain bola sepak dengan rakan | Bernilai kira-kira RM20 kepadanya |
Farah memilih syif di kafe.
Langkah 1 dan 2: tiga pilihan mengikut susunan ialah syif kafe (RM36), ulang kaji (RM30) dan bola sepak (RM20).
Langkah 3: pilihan yang diambil ialah syif kafe.
Langkah 4: antara pilihan yang tidak diambil, ulang kaji paling tinggi.
Langkah 5: kos peluang bekerja ialah sesi ulang kaji, bernilai kira-kira RM30. Bola sepak turut dilepaskan, tetapi ia bukan kosnya.
Sekarang contoh perniagaan. Kampung Roti, sebuah kedai roti rekaan, ada RM6,000 untuk dibelanjakan.
Pilihan dan untung tambahan sebulan: ketuhar baharu (RM900), motosikal penghantaran (RM700), kempen iklan (RM500). Kedai itu membeli ketuhar.
Kos peluangnya ialah motosikal penghantaran, iaitu RM700 untung tambahan sebulan.
Kesilapan yang perlu dielakkan
Jawapan salah: “Kos peluang Farah bekerja ialah ulang kaji dan bola sepak, iaitu RM30 + RM20 = RM50.”
Pelajar menjumlahkan semua pilihan yang ditolak.
Kos peluang hanyalah alternatif paling bernilai seterusnya. Pembetulannya: susun dahulu, kemudian namakan satu pilihan teratas sahaja, iaitu ulang kaji, RM30.
Satu lagi kesilapan ialah menyebut harga. Farah tidak “membayar” RM36 untuk bekerja, jadi RM36 bukan kosnya.
Semak kendiri
1. Hadi ada RM50. Dia boleh membeli sebuah novel (nilai kepadanya RM40), tiket wayang (RM35) atau menyimpan untuk perjalanan bas (RM25). Dia membeli novel. Apakah kos peluangnya?
Lihat jawapan
Pilihan paling bernilai seterusnya yang tidak dipilih ialah tiket wayang. Kos peluangnya ialah tiket wayang, bernilai RM35 kepadanya. Perjalanan bas bukan kosnya.
2. Sebuah majlis bandar rekaan boleh membina perpustakaan, taman permainan atau tempat letak kereta di atas satu lot. Susunan nilainya ialah mengikut turutan itu, dan perpustakaan dibina. Nyatakan kos peluangnya.
Lihat jawapan
Kos peluangnya ialah taman permainan, kegunaan lot yang paling bernilai seterusnya. Tempat letak kereta bukan sebahagian kos.
3. Benar atau palsu: “Jika sesuatu pilihan tidak melibatkan wang, ia tiada kos peluang.” Terangkan secara ringkas.
Lihat jawapan
Palsu. Pilihan percuma pun menggunakan masa atau sumber terhad lain. Menghabiskan petang lapang untuk satu aktiviti bermakna melepaskan kegunaan paling bernilai seterusnya bagi petang itu.
Ke mana selepas ini
Bezakan apa yang orang mahu daripada apa yang mereka mampu beli dalam membezakan kehendak daripada permintaan berkesan. Kemudian uji diri dengan set latihan kekurangan dan kos peluang. Penjelajah asas peratusan membantu apabila soalan memberikan perubahan untung dalam bentuk peratusan.
Sesetengah pelajar faham idea ini di kelas tetapi menulis jawapan yang menyebut semua pilihan. Guru kami melihat corak itu dalam tuisyen Ekonomi dalam talian satu dengan satu dan membetulkan perkataan jawapan sehingga tepat.