Akaun kawalan penghutang (receivables control account) ialah akaun ringkasan yang merekod jumlah semua yang mengubah hutang pelanggan: jualan kredit, pulangan, wang tunai diterima, diskaun dan hutang lapuk. Ia muncul apabila soalan memberi jumlah bulanan dan meminta jumlah yang dihutang oleh pelanggan, atau satu angka yang hilang.
Ia berasaskan asas catatan double entry dan tergolong dalam modul akaun kawalan.
Item apa di belah mana?
Penghutang ialah aset, dan pelanggan berhutang dengan perniagaan. Apa-apa yang menambah hutang ialah debit. Apa-apa yang mengurangkannya ialah kredit.
| Belah debit (pelanggan berhutang lebih) | Belah kredit (pelanggan berhutang kurang) |
|---|---|
| Baki awal b/d | Pulangan jualan (nota kredit) |
| Jualan kredit (daripada buku harian jualan) | Tunai dan cek diterima daripada pelanggan |
| Cek tidak dihormati (dishonoured) | Diskaun diberi |
| Faedah dikenakan atas akaun lewat | Hutang lapuk dihapus kira |
| Kontra dengan lejar pemiutang |
Perhatikan bahawa jualan tunai tidak muncul di mana-mana. Pelanggan membayar serta-merta, jadi perniagaan tidak pernah dihutangi.
Cara membinanya, langkah demi langkah
- Lukis akaun dua belah dengan tajuk Debit dan Kredit.
- Catat baki awal di belah debit.
- Catat setiap jumlah daripada buku: jumlah buku harian jualan dan cek tidak dihormati di belah debit; pulangan, terimaan bank, diskaun diberi dan hutang lapuk di belah kredit.
- Jumlahkan kedua-dua belah, belah yang lebih besar dahulu. Cari perbezaan dan tulis sebagai baki c/d di belah yang lebih kecil supaya kedua-dua jumlah sama.
- Bawa baki ke bawah di belah debit sebagai baki awal yang baru.
Contoh berlangkah
Bayu Hardware mempunyai jumlah berikut untuk Mac. Sediakan akaun kawalan penghutang.
| Item | RM |
|---|---|
| Penghutang pada 1 Mac | 14,200 |
| Jualan kredit | 48,600 |
| Pulangan jualan | 1,900 |
| Cek diterima daripada pelanggan | 41,300 |
| Diskaun diberi | 820 |
| Hutang lapuk dihapus kira | 600 |
| Cek pelanggan tidak dihormati | 450 |
Belah debit: 14,200 + 48,600 + 450 = RM 63,250.
Belah kredit sebelum baki: 1,900 + 41,300 + 820 + 600 = RM 44,620.
Baki c/d: 63,250 − 44,620 = RM 18,630.
| Debit | RM | Kredit | RM |
|---|---|---|---|
| Baki b/d | 14,200 | Pulangan jualan | 1,900 |
| Jualan kredit | 48,600 | Bank | 41,300 |
| Bank (cek tidak dihormati) | 450 | Diskaun diberi | 820 |
| Hutang lapuk dihapus kira | 600 | ||
| Baki c/d | 18,630 | ||
| 63,250 | 63,250 |
Semakan: 44,620 + 18,630 = 63,250, jadi kedua-dua belah sepadan. Pelanggan berhutang dengan Bayu Hardware RM 18,630 pada 31 Mac.
Jika diskaun diberi sebagai peratusan, kira jumlahnya dahulu. Penjelajah asas peratusan menunjukkan asas pada setiap langkah.
Kesilapan yang perlu diawasi
Satu kesilapan yang lazim ialah memasukkan jualan tunai di belah debit kerana ia berada dalam angka jualan yang sama.
Jawapan yang salah: pelajar menambah jualan tunai RM 7,300 di belah debit dan mendapat baki akhir RM 25,930.
Jualan tunai tidak pernah mewujudkan penghutang, jadi baki dilebihkan sebanyak RM 7,300.
Pembetulannya ialah bertanya satu soalan untuk setiap item: “adakah ini mengubah hutang pelanggan kredit?” Jualan tunai gagal ujian itu dan dikeluarkan. Baki akhir yang betul kekal RM 18,630.
Semak sendiri
Cuba di atas kertas dahulu, kemudian buka setiap jawapan.
1. Penghutang pada 1 Jun ialah RM 5,000. Jualan kredit RM 20,000, tunai diterima RM 18,000 dan pulangan jualan RM 500. Cari baki akhir.
Tunjuk jawapan
Belah debit: 5,000 + 20,000 = 25,000. Item kredit: 18,000 + 500 = 18,500. Baki: 25,000 − 18,500 = RM 6,500.
2. Sebuah kedai membuat jualan tunai RM 3,000 dalam bulan itu. Di belah mana akaun kawalan penghutang ia dicatat?
Tunjuk jawapan
Tiada. Jualan tunai tidak mewujudkan penghutang, jadi ia langsung tidak dicatat dalam akaun kawalan.
3. Penghutang awal RM 6,000, jualan kredit RM 30,000, terimaan bank RM 27,600, diskaun diberi RM 400 dan penghutang akhir RM 7,400. Cari pulangan jualan.
Tunjuk jawapan
Belah debit: 6,000 + 30,000 = 36,000. Item kredit selain pulangan: 27,600 + 400 = 28,000. Baki akhir: 7,400. Pulangan = 36,000 − 28,000 − 7,400 = RM 600. Semakan: 28,000 + 600 + 7,400 = 36,000.
Ke mana selepas ini
Susun atur yang sama, dengan belah bertukar, membina akaun kawalan pemiutang. Kemudian uji keseluruhan topik dengan set latihan akaun kawalan, dan gunakan pelatih double entry dan lejar untuk melihat catatan lejar di sebalik setiap jumlah.
Sesetengah pelajar boleh membina akaun daripada senarai yang kemas tetapi tersalah belah apabila item luar biasa muncul, seperti cek tidak dihormati. Itulah corak yang dicari guru kami dalam tuisyen Accounting satu dengan satu dalam talian.