Set ini melatih empat kemahiran daripada sumber dan kredibiliti: menjejak dakwaan, menilai kepakaran, menyemak angka dan merekod ketidakpastian. Semua sumber, orang dan angka direka untuk latihan.
Tulis setiap jawapan dalam ayat penuh sebelum membuka jawapan berlangkah. Soalan disusun dari yang mudah ke yang sukar, dan beberapa soalan terakhir mencampurkan kemahiran.
Soalan
Soalan 1 (mudah)
Sebuah catatan berkata “Penyelidikan terkini menunjukkan remaja memerlukan sepuluh jam tidur.” Ia memaut ke laman berita, yang memaut ke halaman badan amal kesihatan, yang memaut ke kajian yang diterbitkan. Sumber mana yang anda cuba baca dahulu, dan mengapa?
Lihat jawapan
Kajian yang diterbitkan. Ia ialah asal maklumat itu, jadi ia menunjukkan siapa yang dikaji, bagaimana dan apa dapatan tepatnya. Laman berita dan halaman badan amal berguna sebagai petunjuk, tetapi setiap satu mungkin mengubah perkataan.
Soalan 2 (mudah)
Labelkan setiap ayat sebagai fakta, pandangan sumber atau tafsiran.
a) “Perpustakaan dibuka pada pukul 8 pagi hari Isnin.” b) “Datuk Bandar berkata perpustakaan ialah penggunaan wang awam yang paling bernilai.” c) “Peningkatan pengunjung mencadangkan orang mahu waktu operasi yang lebih panjang.”
Lihat jawapan
a) Fakta, yang boleh disemak dengan rekod. b) Pandangan: ia pendapat Datuk Bandar, dan boleh dilaporkan dengan tepat sebagai apa yang beliau katakan. c) Tafsiran: ia bacaan terhadap data yang melangkaui bilangan pengunjung itu sendiri.
Soalan 3 (mudah)
Dr Lena Park ialah seorang ahli biologi marin. Beliau berkata sebuah sekolah patut bermula pada pukul 10 pagi kerana “remaja belajar lebih baik lewat sedikit”.
Adakah kepakarannya relevan? Apa yang anda semak seterusnya?
Lihat jawapan
Kepakarannya dalam hidupan marin, bukan tidur atau pendidikan, jadi ia tidak terus relevan. Semak sama ada beliau memetik kajian tentang tidur remaja, sama ada kaedahnya ditunjukkan dan sama ada penyelidik pendidikan menyokong dakwaan itu. Pandangannya mungkin betul, tetapi gelarannya tidak membuktikannya.
Soalan 4 (sederhana)
Sebuah laporan yang diterbitkan pada 2024 berkata “Hanya 12% rumah di Eastvale mempunyai internet pantas.” Angka itu datang daripada tinjauan 2014. Apa masalahnya dan apa yang patut anda tulis?
Lihat jawapan
Tarikh. Laporan itu daripada 2024, tetapi angka itu menggambarkan 2014 dan mungkin sudah lapuk selepas sepuluh tahun. Tulis: “Tinjauan 2014 mendapati 12% rumah mempunyai internet pantas; saya tidak dapat mengesahkan angka semasa.”
Soalan 5 (sederhana)
Sebuah kedai berkata “Jualan dalam talian naik daripada 250 pesanan pada Mac kepada 300 pada April.” Kira peratusan kenaikan.
Lihat jawapan
Kenaikan = 300 − 250 = 50. Peratusan kenaikan = 50 ÷ 250 = 0.2, iaitu 20%. Semakan: 20% daripada 250 ialah 50, dan 250 + 50 = 300.
Soalan 6 (sederhana)
Sebuah majlis mendakwa “Pinjaman perpustakaan naik 20%, jadi lebih ramai penduduk membaca.” Pinjaman naik daripada 3,000 kepada 3,600. Penduduk bandar naik daripada 10,000 kepada 14,400. Apa yang tertinggal dalam dakwaan itu?
Lihat jawapan
Semak kenaikan dahulu: 600 ÷ 3,000 = 20%. Aritmetiknya betul. Pinjaman bagi setiap penduduk ialah 3,000 ÷ 10,000 = 0.30 sebelum dan 3,600 ÷ 14,400 = 0.25 selepas, jadi pinjaman bagi setiap penduduk menurun. Bilangan naik, tetapi kadar tidak, jadi “lebih ramai penduduk membaca” tidak disokong.
Soalan 7 (sederhana)
Sebuah syarikat air botol menerbitkan kajian yang mengatakan airnya “meningkatkan tumpuan”. Terangkan bagaimana anda menilai sumber ini tanpa menolaknya begitu sahaja.
Lihat jawapan
Catat kepentingan: syarikat itu untung jika orang percaya dakwaan itu. Kemudian uji kajian itu sendiri. Lihat siapa yang mengambil bahagian, bagaimana tumpuan diukur, sama ada ada kumpulan perbandingan dan sama ada penyelidik bebas mendapat hasil yang sama. Kepentingan ialah sebab untuk lebih berhati-hati, bukan bukti bahawa dakwaan itu palsu.
Soalan 8 (sukar)
Dua sumber melaporkan pengunjung Muzium Seabright tahun lalu. Sumber A berkata 15,000 dan Sumber B berkata 12,500.
Beri tiga sebab angka itu mungkin berbeza dan apa yang anda semak.
Lihat jawapan
Sebab yang mungkin: takrifan berbeza (lawatan berbanding individu), tempoh berbeza (tahun kalendar berbanding tahun kewangan) dan kiraan berbeza (tiket berbayar sahaja berbanding semua kemasukan termasuk acara). Semak takrifan dan tarikh setiap sumber, dan cari angka yang diterbitkan muzium itu sendiri jika ada. Buat sementara, laporkan kedua-dua angka dengan sumber masing-masing.
Soalan 9 (sukar)
Seorang pelajar menemui dakwaan dalam tangkapan skrin tanpa pengarang: “Tiga daripada empat remaja di Northport pernah dibuli dalam talian.” Nota pelajar itu berbunyi: “Ini benar kerana ia sepadan dengan apa yang saya fikir.” Tulis semula nota itu dengan betul.
Lihat jawapan
Contoh: “Dakwaan: tiga daripada empat remaja di Northport pernah dibuli dalam talian. Sumber dicapai: tangkapan skrin tanpa pengarang. Disemak: saya mencari tinjauan yang sepadan dan tidak menjumpainya. Tidak disemak: siapa yang menghasilkannya, sampel dan takrifan buli. Keyakinan: rendah. Saya akan menggunakannya hanya sebagai dakwaan belum disahkan dan mencari tinjauan rasmi.” Nota asal mengelirukan persetujuan dengan bukti.
Soalan 10 (sukar)
Baca ayat daripada draf ini: “Semua orang bersetuju lorong bas baharu berkesan kerana perjalanan 20% lebih pantas.”
Kenal pasti dua masalah dan tulis semula dengan mengambil kira bukti. Andaikan laporan pengangkutan memberi: purata perjalanan 30 minit sebelum, 24 minit selepas, diukur pada pagi hari bekerja selama satu bulan.
Lihat jawapan
Masalah: “semua orang bersetuju” tidak disokong, dan “berkesan” serta “20% lebih pantas” tiada konteks. Semak angka: 30 − 24 = 6 minit, dan 6 ÷ 30 = 20%, jadi angka itu betul. Ukuran itu hanya meliputi pagi hari bekerja selama satu bulan.
Tulis semula: “Laporan pengangkutan mendapati purata perjalanan pagi hari bekerja turun daripada 30 kepada 24 minit, penurunan 20%, dalam tempoh satu bulan. Laporan itu tidak meliputi waktu lain, jadi kesan jangka panjang belum disahkan.”
Jika anda tersilap
Padankan setiap jenis kesilapan dengan pelajaran yang membetulkannya.
| Apa yang tidak kena | Ulang kaji |
|---|---|
| Anda memetik kongsian semula atau ringkasan, bukan asal (S1) | Kenal pasti sumber asal di sebalik kenyataan yang diulang |
| Anda menilai sumber mengikut gelaran atau persetujuan (S3, S7) | Pisahkan kepakaran sumber daripada persetujuan dengan hasil akhirnya |
| Anda terlepas tarikh, asas, unit atau takrifan (S4, S5, S6, S8) | Semak tarikh dan konteks dakwaan berangka |
| Anda melebihkan atau menyembunyikan apa yang tidak disemak (S9, S10) | Rekod ketidakpastian apabila bukti tidak dapat disahkan |
Soalan 2 mencampurkan fakta, pandangan dan tafsiran, yang akan anda temui lagi sepanjang kursus. Kembali ke gambaran keseluruhan modul untuk membina semula laluan anda.
Langkah seterusnya
Ulang semula soalan yang tersilap selepas sehari. Jika sesuatu jenis soalan masih menyukarkan anda, guru dalam tuisyen Global Perspectives dalam talian satu dengan satu boleh meneliti penaakulan anda dengan contoh baharu, sementara kerja yang dinilai kekal milik anda.