Cerapan (observation) ialah apa yang anda boleh lihat, hidu, dengar atau ukur. Inferens (inference) ialah kesimpulan yang anda buat daripadanya. Jawapan yang baik menulis keduanya dalam ayat berasingan, dengan cerapan dahulu.
Pelajaran ini menyusul menggunakan keputusan yang diberi untuk mengecilkan senarai bahan tak diketahui, kerana penyingkiran hanya berfungsi apabila keputusan dilaporkan dengan tepat. Ia tergolong dalam pemisahan dan analisis kimia.
Mengapakah perbezaan ini penting?
Cerapan yang sama boleh mempunyai lebih daripada satu penjelasan. Jika anda menulis penjelasan seolah-olah ia cerapan, anda telah mendakwa sesuatu yang tidak ditunjukkan oleh eksperimen. Mengasingkannya membolehkan pembaca melihat bukti sebelum kesimpulan.
Sebab kedua bersifat praktikal. Cerapan boleh disemak oleh sesiapa yang mengulang ujian. Inferens boleh berubah apabila bukti baharu tiba.
Bagaimanakah menulis keputusan ujian dengan betul?
- Namakan ujian dan sampel dalam beberapa perkataan.
- Huraikan perubahan: warna, keadaan (mendakan, gas, larutan), dan apa yang berlaku dengan reagen berlebihan.
- Gunakan perkataan warna untuk warna: tulis “biru pucat”, bukan “kuprum hidroksida”.
- Mulakan kesimpulan dengan perkataan penghubung seperti “jadi” atau “oleh itu”.
- Namakan ion atau bahan dalam kesimpulan, dan katakan “sepadan dengan” apabila bukti terhad.
Contoh berlangkah
Senario rekaan. Natrium hidroksida akueus ditambah sedikit demi sedikit kepada larutan garam tak diketahui. Mendakan hijau terbentuk. Menambah lebih banyak natrium hidroksida tidak mengubah mendakan itu.
Cerapan: mendakan hijau terbentuk, dan ia tidak larut dalam natrium hidroksida berlebihan.
Inferens: mendakan itu sepadan dengan ferum(II) hidroksida, jadi ion ferum(II) hadir dalam larutan.
Bandingkan cerapan di atas dengan “mendakan ferum(II) hidroksida terbentuk”. Ayat itu memberi nama bahan seolah-olah ia dilihat. Hanya warna hijau yang dilihat.
Keputusan piawai yang boleh anda gunakan dengan cara yang sama: ion kuprum(II) memberi mendakan biru pucat, dan ion ferum(III) memberi mendakan perang kemerahan, kedua-duanya tidak larut dalam natrium hidroksida berlebihan.
Kesilapan yang perlu diawasi
Kesilapan biasa ialah meletakkan kesimpulan dalam ruang cerapan.
Jawapan yang salah: “Cerapan: karbon dioksida dibebaskan.”
Pelajar menulis inferens. Tiada siapa boleh melihat karbon dioksida, kerana ia tanpa warna.
Pembetulannya ialah menulis apa yang kelihatan: “gelembung gas tanpa warna terbentuk”, kemudian menguji gas itu. Jika ia mengeruhkan air kapur, inferensnya ialah gas itu karbon dioksida.
Semak sendiri
Cuba soalan ini, kemudian buka setiap jawapan.
1. Kategorikan sebagai cerapan atau inferens: (a) mendakan putih terbentuk, (b) ion klorida hadir, (c) kertas litmus merah yang lembap bertukar biru, (d) gas itu ialah ammonia.
Tunjukkan jawapan
(a) cerapan, (b) inferens, (c) cerapan, (d) inferens.
2. Seorang pelajar menulis “larutan menjadi jernih” apabila mendakan putih larut dalam reagen berlebihan. Baiki perkataannya.
Tunjukkan jawapan
Tulis “mendakan larut dan larutan menjadi tanpa warna”. Jernih hanya bermaksud anda boleh melihat menerusi cecair itu, dan larutan biru juga jernih.
3. Tulis cerapan dan inferens bagi keputusan ini: satu gas dibebaskan yang menyalakan semula kayu uji berbara.
Tunjukkan jawapan
Cerapan: kayu uji berbara menyala semula dalam gas itu. Inferens: gas itu ialah oksigen.
Ke mana selepas ini?
Pelajaran seterusnya, menilai had satu ujian positif, menunjukkan sejauh mana sesuatu cerapan boleh dipercayai. Kemudian gunakan set latihan campuran untuk berlatih menulis jawapan seperti dalam peperiksaan.
Jika kimia anda betul tetapi ayat anda terus hilang markah, guru dalam tuisyen Kimia dalam talian satu dengan satu boleh membetulkan cara anda menulis cerapan dan kesimpulan.