Untuk memilih antara penurasan dan penyejatan, tanya satu soalan dahulu: adakah pepejal itu terlarut atau tidak? Pepejal tak larut disingkirkan dengan penurasan (filtration). Pepejal terlarut diperoleh semula dengan menyejat pelarut.
Kemahiran ini ialah langkah pertama dalam pemisahan dan analisis kimia dan muncul semula apabila soalan memberi campuran dan meminta cara mendapatkan satu bahagian yang tulen.
Bagaimanakah pilihan bergantung pada saiz zarah?
Pepejal tak larut kekal sebagai butiran yang jauh lebih besar daripada ruang dalam kertas turas. Butiran itu tersangkut dan cecair melaluinya. Pepejal yang tinggal pada kertas ialah baki (residue), dan cecair yang melaluinya ialah hasil turasan (filtrate).
Pepejal terlarut telah terpecah kepada zarah sekecil zarah pelarut. Zarah ini melalui kertas turas bersama cecair, jadi penurasan tidak dapat menangkapnya. Menyingkirkan pelarut melalui penyejatan meninggalkan pepejal itu.
Bagaimanakah merancang pemisahan langkah demi langkah?
- Baca huraian dan garis bawah bahan yang larut dalam pelarut dan yang tidak.
- Jika campuran ialah pepejal dengan pepejal, pilih pelarut yang melarutkan satu daripadanya dan bukan yang lain.
- Turaskan untuk menyingkirkan pepejal tak larut. Basuh baki dengan sedikit pelarut dan biarkan kering.
- Sejatkan hasil turasan untuk mendapatkan pepejal terlarut.
- Namakan bahagian dalam jawapan anda: baki, hasil turasan dan kandungan setiap satu.
Contoh berlangkah
Data rekaan. Sampel 10.0 g ialah campuran pasir dan garam. Pasir tidak larut dalam air dan garam larut. Huraikan cara mendapatkan kedua-duanya dan cari peratusan garam mengikut jisim jika pasir kering berjisim 6.4 g.
Langkah 1, larutkan: masukkan campuran ke dalam air dan kacau sehingga semua garam larut.
Langkah 2, turaskan: pasir kekal pada kertas sebagai baki. Hasil turasan ialah larutan garam.
Langkah 3, dapatkan garam: sejatkan hasil turasan untuk menyingkirkan air, meninggalkan garam pepejal.
Langkah 4, hitung: jisim garam = 10.0 − 6.4 = 3.6 g. Peratusan garam = 3.6 ÷ 10.0 × 100 = 36%.
Kaedah dan pengiraan itu bergantung pada satu idea: pasir tidak larut, dan garam larut.
Kesilapan yang perlu diawasi
Kesilapan biasa ialah menurasi larutan garam dan menjangka garam pepejal pada kertas.
Jawapan yang salah: “Turaskan air garam untuk mendapatkan garam.”
Pelajar menganggap garam seperti pasir. Zarah terlarut terlalu kecil untuk diperangkap.
Pembetulannya ialah menyemak keterlarutan sebelum memilih kaedah. Jika bahan yang anda mahu terlarut, ia berada dalam hasil turasan, dan air mesti disingkirkan untuk mendapatkannya.
Semak sendiri
Cuba soalan ini, kemudian buka setiap jawapan.
1. Seorang pelajar mengacau serbuk kapur halus ke dalam air. Kapur tidak larut. Kaedah apakah yang memisahkannya, dan di manakah kapur selepas itu?
Tunjukkan jawapan
Kapur tidak larut, jadi penurasan memisahkannya. Kapur ialah baki pada kertas turas, dan air ialah hasil turasan.
2. Satu larutan mengandungi hablur biru yang terlarut dalam air. Pelajar mahu pepejal itu semula. Pilih kaedah dan beri sebab.
Tunjukkan jawapan
Gunakan penyejatan (atau penghabluran). Pepejal itu terlarut, jadi ia melalui kertas turas. Menyingkirkan air meninggalkan pepejal.
3. Campuran pasir dan garam 15.0 g memberi 9.0 g pasir kering selepas dilarutkan dan dituraskan. Berapakah peratusan garam?
Tunjukkan jawapan
Jisim garam = 15.0 − 9.0 = 6.0 g. Peratusan = 6.0 ÷ 15.0 × 100 = 40%.
Ke mana selepas ini?
Apabila anda sudah lancar menilai keterlarutan, teruskan ke mentafsir kromatogram, yang memisahkan bahan yang semuanya terlarut. Kemudian uji seluruh modul dengan set latihan campuran.
Ada pelajar yang faham setiap kaedah pemisahan tetapi ragu apabila soalan memberi campuran baharu. Guru dalam tuisyen Kimia dalam talian satu dengan satu boleh memberi pelbagai campuran sehingga anda yakin memilih kaedah.