Suis membolehkan seseorang mengawal litar. Fius melindungi litar, secara automatik, apabila sesuatu tidak kena. Soalan meminta anda menyatakan fungsi ini, membandingkannya, atau memilih nilai fius untuk sesebuah peranti.
Pelajaran ini menyambung mengira tenaga elektrik daripada kadaran, kerana pengiraan arus yang sama menentukan fius.
Apakah yang dilakukan oleh setiap bahagian?
Suis membuka atau menutup litar apabila pengguna memilih. Pada perkakas voltan utama, ia patut berada pada wayar hidup, supaya apabila suis dimatikan perkakas terputus daripada bekalan hidup.
Fius mengandungi dawai nipis. Arus yang melebihi kadarannya memanaskan dawai itu sehingga melebur, lalu memutuskan litar. Ia melindungi pendawaian dan perkakas daripada terlalu panas. Pemutus litar (circuit breaker) mempunyai tujuan serupa tetapi ditetapkan semula, bukan diganti.
| Suis | Fius | |
|---|---|---|
| Siapa yang memutuskan? | Pengguna | Arus itu sendiri |
| Tujuan | Kawal hidup dan mati | Lindungi daripada arus yang terlalu besar |
| Operasi biasa | Kerap dibuka dan ditutup | Kekal tertutup dan membawa arus |
| Selepas digunakan | Boleh digunakan semula | Fius yang melebur mesti diganti oleh orang yang layak |
Bagaimanakah anda memilih kadaran fius?
Cari arus biasa dengan I = P ÷ V. Kemudian pilih nilai fius terkecil yang ada dan melebihi arus itu. Fius yang jauh lebih besar daripada keperluan membenarkan arus yang merosakkan mengalir sebelum ia melebur.
Contoh berlangkah
Sebuah pembakar roti rekaan bertanda 230 V, 1000 W. Fius yang ada ialah 3 A, 5 A dan 13 A. Fius manakah yang patut dipasang?
Langkah 1, arus biasa: I = 1000 ÷ 230 = 4.35 A (3 angka bererti).
Langkah 2, bandingkan dengan nilai yang ada: 3 A terlalu kecil, kerana fius akan melebur dalam penggunaan biasa. 5 A tepat di atas 4.35 A. 13 A jauh lebih tinggi.
Langkah 3, pilih: fius 5 A.
Langkah 4, sebab: ia membawa 4.35 A biasa tetapi melebur jika kerosakan menaikkan arus melebihi 5 A.
Kesilapan yang perlu diawasi
Kesilapan lazim ialah memasang kadaran tertinggi “supaya selamat”.
Jawapan yang salah: “Guna fius 13 A kerana ia tidak akan putus.”
Fius yang tidak pernah putus tidak melindungi apa-apa. Fleks boleh menjadi terlalu panas jauh sebelum 13 A melebur fius itu.
Pembetulannya ialah memadankan fius dengan peranti: tepat di atas arus biasa. “Selamat” bermaksud fius bertindak apabila sepatutnya.
Kesilapan kedua yang lazim ialah mengatakan fius digunakan untuk mematikan peranti. Pengguna yang mematikannya; fius hanya bertindak apabila arus terlalu besar.
Semak kendiri
1. Nyatakan satu perbezaan fungsi antara fius dengan suis.
Tunjuk jawapan
Suis digunakan oleh seseorang untuk menghidupkan atau mematikan peranti. Fius secara automatik memutuskan litar apabila arus menjadi terlalu besar, untuk melindungi pendawaian dan perkakas.
2. Sebuah lampu rekaan bertanda 230 V, 60 W. Fius yang ada: 3 A, 5 A, 13 A. Yang manakah sesuai?
Tunjuk jawapan
I = 60 ÷ 230 = 0.26 A (2 angka bererti). Fius terkecil di atasnya ialah 3 A.
3. Sebuah pemanas bertanda 230 V, 2800 W. Fius yang mana daripada 3 A, 5 A, 13 A?
Tunjuk jawapan
I = 2800 ÷ 230 = 12.2 A (3 angka bererti). Hanya 13 A berada di atasnya, dan 3 A serta 5 A akan melebur dalam penggunaan biasa.
Ke mana selepas ini
Fius hanya berfungsi jika arus kerosakan boleh sampai kepadanya. Lihat caranya dalam mentafsir pembumian pada gambar rajah yang diberi. Konteks lebih luas ada di tenaga elektrik dan tafsiran selamat.
Jika anda faham ideanya tetapi menulis penerangan yang terhenti separuh jalan, guru dalam tuisyen Fizik dalam talian satu dengan satu boleh melatih ayat markah penuh bersama anda pada soalan baharu.