Untuk mengelaskan larutan berdasarkan penunjuk (indicator), padankan warna dengan julat perubahan penunjuk itu, kemudian putuskan hanya apa yang dibuktikan oleh warna tersebut. Setiap penunjuk menjawab satu soalan yang terhad, dan jawapan yang baik tidak melebihi apa yang dibenarkan oleh keputusan. Penunjuk muncul dalam soalan amali, soalan pentitratan dan soalan pendek “nyatakan apa yang ditunjukkan oleh keputusan”.
Pelajaran ini berada di permulaan asid, bes dan garam.
Apakah yang sebenarnya diberitahu oleh warna?
Penunjuk ialah bahan yang warnanya bergantung pada sama ada larutan berasid atau beralkali. Larutan berasid di bawah pH 7, neutral pada pH 7 dan beralkali di atas pH 7. Sesetengah penunjuk memberi satu perubahan sahaja, manakala penunjuk universal memberi julat warna yang sepadan dengan skala pH.
| Penunjuk | Berasid | Neutral | Beralkali |
|---|---|---|---|
| Litmus | merah | ungu | biru |
| Metil jingga | merah | kuning | kuning |
| Fenolftalein | tanpa warna | tanpa warna | merah jambu |
| Penunjuk universal | merah, jingga, kuning | hijau | biru, ungu |
Jadual ini menunjukkan warna yang lazim digunakan di sekolah. Semak warna yang digunakan oleh sukatan dan kertas amali anda, kerana sesetengah kertas memberi cartanya sendiri.
Bagaimanakah anda memutuskan daripada keputusan?
- Namakan penunjuk dan ingat dua atau tiga warnanya.
- Baca warna dengan tepat seperti yang diberi, contohnya “jingga” dan bukan “kemerah-merahan”.
- Padankan dengan kelas (berasid, neutral, beralkali) hanya jika warna itu milik satu kelas.
- Jika warna sesuai untuk lebih daripada satu kelas, nyatakan apa yang boleh dan tidak boleh disimpulkan.
- Gunakan nombor pH apabila diberi. Nilai di bawah 7 berasid dan di atas 7 beralkali. Skala itu juga menunjukkan kekuatan, kerana pH 1 jauh lebih berasid daripada pH 6.
Contoh berlangkah
Keputusan di bawah direka untuk pengajaran. Kelaskan setiap larutan.
| Larutan | Penunjuk | Warna |
|---|---|---|
| A | Penunjuk universal | merah |
| B | Litmus | biru |
| C | Fenolftalein | tanpa warna |
| D | Metil jingga | kuning |
| E | Penunjuk universal | hijau |
A: merah pada penunjuk universal berada di hujung yang sangat berasid. A berasid kuat.
B: litmus biru bermakna beralkali.
C: fenolftalein tanpa warna ternampak dalam larutan berasid dan neutral. C ialah berasid atau neutral, dan ujian lain diperlukan untuk memutuskan.
D: metil jingga kuning muncul dalam larutan neutral dan beralkali. D ialah neutral atau beralkali, dan penunjuk kedua dapat mengasingkannya.
E: hijau pada penunjuk universal sepadan dengan pH 7, jadi E neutral.
Kesilapan yang perlu diawasi
Jawapan yang salah: “C tanpa warna dengan fenolftalein, jadi C ialah asid.”
Pelajar ingat bahawa fenolftalein tanpa warna dalam asid, lalu berhenti di situ.
Pembetulannya ialah bertanya soalan sebaliknya: “apa lagi yang tanpa warna?” Fenolftalein juga tanpa warna dalam larutan neutral. Kenyataan yang tepat ialah C bukan beralkali. Apabila soalan meminta anda “mengelaskan”, cari penunjuk yang dapat mengasingkan kelas, atau berikan kedua-dua kemungkinan.
Semak kendiri
1. Litmus berwarna merah dalam larutan F dan ungu dalam larutan G. Kelaskan setiap satu.
Lihat jawapan
Litmus merah bermakna F berasid. Litmus ungu bermakna G neutral.
2. Seorang pelajar menguji larutan dengan penunjuk universal dan mencatat “jingga, pH 4”. Kelaskan larutan itu dan nyatakan sama ada ia sangat berasid.
Lihat jawapan
pH 4 di bawah 7, jadi larutan berasid. Ia hanya berasid sederhana berbanding pH 1 atau 2.
3. Larutan H menukar fenolftalein menjadi merah jambu dan larutan J menukar metil jingga menjadi kuning. Yang mana boleh dikelaskan sebagai beralkali, dan mengapa?
Lihat jawapan
H beralkali, kerana fenolftalein merah jambu hanya milik larutan beralkali. Metil jingga kuning sesuai untuk neutral dan beralkali, jadi J tidak dapat dikelaskan dengan pasti.
Ke mana pelajaran ini menuju
Pelajaran seterusnya menerangkan mengapa warna ini berubah dengan melihat zarah di sebalik keasidan. Anda kemudian boleh menguji diri dengan set latihan asid, bes dan garam. Guru mol dan nisbah persamaan serta pelatih penaakulan imbangan persamaan membantu apabila topik yang sama menjadi persamaan.
Jika masalah anda ialah memutuskan apa yang dibuktikan oleh keputusan, bukan mengingat warna, guru dalam tuisyen Kimia dalam talian satu dengan satu boleh melatih anda dengan keputusan yang tidak pasti.