Geografi menggunakan perkataan harian dengan maksud yang tepat. Istilah seperti “skala” atau “purata” ada maksud khusus, dan istilah yang hampir sama kelihatan betul tetapi mengubah jawapan.
Setiap entri di bawah memberi maksud mudah, contoh pendek, istilah yang paling kerap dikelirukan dengannya, dan pelajaran untuk dibaca seterusnya. Jambatan konsep Inggeris, Melayu dan Cina memadankan istilah merentasi tiga bahasa, tetapi jawapan ditulis dalam bahasa Inggeris.
Kemahiran dan data
Skala (scale). Nisbah antara panjang pada peta dengan panjang yang sama di atas tanah. Pada 1:50 000, 1 cm mewakili 50 000 cm, iaitu 0.5 km. Dikelirukan dengan: skala luas, yang dikuasaduakan. Lihat skala, jarak dan bentuk muka bumi.
Kecerunan (gradient). Kecuraman cerun: naik menegak dibahagi jarak mengufuk, dalam unit yang sama. Naik 50 m sepanjang 500 m ialah 1 dalam 10. Dikelirukan dengan: bentuk muka bumi (relief), iaitu beza ketinggian keseluruhan sesuatu kawasan. Lihat skala, jarak dan bentuk muka bumi.
Sela kontur (contour interval). Beza ketinggian antara garisan kontur bersebelahan. Jika garisan berjarak 10 m, naik tiga garisan ialah kenaikan 30 m. Dikelirukan dengan: jarak garisan kontur di atas kertas, yang menunjukkan kecuraman.
Rujukan grid dan bearing. Rujukan grid menamakan petak atau titik pada peta, dan bearing memberi arah dalam darjah dari utara. Dikelirukan dengan: satu sama lain. Lihat rujukan grid dan arah.
Min dan median. Min menjumlahkan nilai dan membahagi dengan bilangannya. Median ialah nilai tengah apabila disusun. Dikelirukan dengan: satu sama lain apabila ada satu nilai ekstrem. Lihat graf, gambar foto dan data ruang.
Nilai terpencil (outlier). Nilai yang jauh daripada yang lain, seperti 40 di antara 12, 13, 14 dan 15. Dikelirukan dengan: ralat, kerana nilai terpencil mungkin benar.
Data primer dan sekunder. Data primer dikumpul sendiri. Data sekunder datang daripada pihak lain, seperti banci yang diterbitkan. Dikelirukan dengan: kuantitatif dan kualitatif, yang menerangkan jenis data, bukan sumbernya. Lihat reka bentuk kerja lapangan dan persampelan.
Persampelan (rawak, sistematik, berstrata). Rawak memilih secara kebetulan, sistematik memilih pada sela tetap, berstrata memilih mengikut kadar kumpulan. Dikelirukan dengan: memilih lokasi yang mudah, iaitu kecenderungan (bias). Lihat reka bentuk kerja lapangan dan persampelan.
Geografi fizikal
Cuaca dan iklim. Cuaca ialah keadaan atmosfera pada masa dan tempat tertentu. Iklim ialah corak dalam tempoh yang panjang. Dikelirukan dengan: satu sama lain. Lihat cuaca dan iklim.
Luluhawa dan hakisan. Luluhawa (weathering) memecahkan batuan di tempatnya. Hakisan (erosion) menghakis batuan dan membawanya pergi oleh air, ais, angin atau ombak. Dikelirukan dengan: satu sama lain, dan dengan pengangkutan. Lihat sungai dan saliran.
Bahaya dan bencana (hazard dan disaster). Bahaya ialah ancaman berpotensi daripada peristiwa semula jadi. Bencana ialah apabila peristiwa itu menyebabkan kemudaratan serius kepada manusia. Dikelirukan dengan: satu sama lain. Lihat proses tektonik dan bahaya.
Mitigasi dan adaptasi. Dalam perubahan iklim, mitigasi mengurangkan punca, seperti pelepasan. Adaptasi menyesuaikan diri dengan kesan yang sedang atau dijangka berlaku. Dikelirukan dengan: satu sama lain. Lihat bukti perubahan iklim dan tindak balas.
Geografi manusia
Faktor penghijrahan (tolak dan tarik). Faktor tolak menyebabkan orang meninggalkan sesuatu tempat, dan faktor tarik menarik mereka ke tempat lain. Dikelirukan dengan: stereotaip tentang kumpulan manusia, yang tidak menerangkan apa-apa. Lihat bukti penduduk dan petempatan.
Penunjuk pembangunan (development indicator). Nilai terukur untuk membandingkan tahap pembangunan, seperti pendapatan atau jangka hayat. Satu penunjuk tidak menggambarkan sesebuah negara seorang diri. Dikelirukan dengan: pembangunan itu sendiri. Lihat pembangunan dan ketaksamaan.
Konteks berlangkah: satu ayat, dua istilah
Ini ayat rekaan untuk pengajaran. Seorang pelajar menulis: “Banjir 2019 ialah bencana alam akibat hujan lebat, dan majlis tempatan menggunakan mitigasi dengan memindahkan keluarga ke taman perumahan baharu.”
Istilah pertama, “bencana”, betul hanya jika banjir menyebabkan kemudaratan serius kepada manusia, jadi jawapan patut menyatakannya.
Istilah kedua perlu diteliti. Memindahkan keluarga ialah adaptasi terhadap risiko banjir.
Mitigasi menangani punca, tetapi majlis tempatan tidak dapat mengubah hujan. Menamakan istilah yang betul menunjukkan pelajar memisahkan punca daripada tindak balas.
Ke mana seterusnya
Gunakan istilah dalam huraian anda sendiri, bukan hanya dalam definisi. Hab latihan asli mempunyai soalan yang menguji istilah ini semasa digunakan.
Jika anda sering memilih istilah yang hampir betul, guru boleh membetulkannya semasa anda menerangkan. Baca tentang tuisyen Geografi dalam talian satu dengan satu, atau kembali ke panduan pembelajaran.