Variasi selanjar menunjukkan julat nilai yang licin di antara dua ekstrem, seperti panjang atau jisim. Variasi tak selanjar menunjukkan beberapa kategori yang jelas tanpa nilai di antaranya, seperti warna bunga. Anda diminta mengelaskan contoh, membaca graf bagi setiap jenis dan menyatakan punca yang lazim.
Kemahiran ini membuka modul variasi dan pemilihan dan muncul semula setiap kali soalan menunjukkan jadual data atau graf.
Bagaimana membezakan kedua-dua jenis?
Tanya satu soalan: bolehkah individu baharu jatuh di mana-mana antara nilai yang sedia ada? Jika ya, variasi itu selanjar. Jika individu mesti masuk ke dalam kumpulan yang berasingan, variasi itu tak selanjar.
| Ciri | Selanjar | Tak selanjar |
|---|---|---|
| Nilai | Mana-mana nilai dalam julat | Kategori yang berasingan |
| Diukur atau dibilang | Diukur pada skala | Dibilang dalam kumpulan |
| Graf lazim | Histogram atau lengkung licin | Carta palang berjarak |
| Punca lazim | Gen dan persekitaran | Gen sahaja |
| Contoh rekaan | Panjang daun | Bentuk biji, bulat atau berkedut |
Perhatikan bahawa “ada nombor dalam data” tidak menentukannya. Membilang kelopak bunga menghasilkan nombor, tetapi nilainya berasingan, jadi variasinya tak selanjar.
Contoh berlangkah
Seorang pelajar mengukur panjang 50 helai daun daripada pokok renek rekaan. Data ini direka untuk latihan.
| Panjang daun (mm) | Kekerapan |
|---|---|
| 30 hingga kurang daripada 40 | 3 |
| 40 hingga kurang daripada 50 | 9 |
| 50 hingga kurang daripada 60 | 19 |
| 60 hingga kurang daripada 70 | 13 |
| 70 hingga kurang daripada 80 | 6 |
Langkah 1, semak jumlah: 3 + 9 + 19 + 13 + 6 = 50 helai daun. Jadual mengambil kira setiap helai.
Langkah 2, namakan jenis: panjang diukur dan sehelai daun boleh mempunyai sebarang panjang dalam julat, jadi ini variasi selanjar.
Langkah 3, huraikan bentuk: kebanyakan daun berada dalam kelas tengah, 50 hingga kurang daripada 60 mm, dan kekerapan menurun di kedua-dua sisi. Bentuk loceng ini lazim bagi variasi selanjar.
Langkah 4, gunakan data: daun dalam dua kelas dari 50 hingga kurang daripada 70 mm berjumlah 19 + 13 = 32. Sebagai pecahan sampel, 32/50 = 64%.
Langkah 5, beri punca: panjang daun bergantung pada gen, tetapi juga pada cahaya, air dan tanah. Pokok renek yang sama ditanam dalam satu keadaan seragam akan memberi graf yang lebih sempit, dan ini menunjukkan persekitaran terlibat.
Sekarang bandingkan kes tak selanjar. Dalam sampel rekaan kedua yang terdiri daripada 50 pokok, 34 berbunga ungu dan 16 berbunga putih.
Tiada kumpulan ungu pucat, jadi plotnya ialah carta palang dengan dua palang berasingan. Satu gen dengan dua alel (allele) boleh menyebabkan corak ini.
Kesilapan yang perlu diawasi
Jawapan salah: “Bilangan kelopak ialah selanjar kerana ia nombor.”
Nombor boleh datang daripada membilang atau mengukur. Membilang benda bulat memberi langkah tanpa nilai di antaranya, jadi variasinya tak selanjar. Pembetulannya ialah gunakan ujian di atas: bunga tidak boleh mempunyai 4.6 kelopak.
Satu lagi kesilapan ialah melukis carta palang berjarak untuk panjang daun. Data selanjar memerlukan bar bersentuhan atau garis licin kerana kelas-kelasnya bersambung.
Semak sendiri
Semua data adalah rekaan.
1. Kelaskan setiap ciri sebagai selanjar atau tak selanjar: (a) jisim biji dalam gram; (b) kehadiran atau ketiadaan bintik pada kumbang rekaan; (c) tinggi pokok kacang dalam sentimeter.
Lihat jawapan
(a) Selanjar, diukur pada skala. (b) Tak selanjar, hanya dua kategori. (c) Selanjar, diukur pada skala.
2. Jadual menunjukkan sepuluh kelas panjang pod dengan kekerapan 2, 5, 9, 14, 18, 15, 10, 6, 3 dan 1. Apakah jenis variasi yang mungkin dan berapa pod diukur?
Lihat jawapan
Panjang pod diukur, jadi mungkin selanjar. Jumlahnya 2 + 5 + 9 + 14 + 18 + 15 + 10 + 6 + 3 + 1 = 83 pod.
3. Dua anak benih yang mempunyai gen sama ditanam, satu di tempat cerah dan satu di tempat teduh. Yang teduh lebih pendek. Apakah yang ditunjukkan tentang variasi selanjar?
Lihat jawapan
Gennya sama, jadi perbezaan datang daripada persekitaran. Ini menyokong idea bahawa variasi selanjar dipengaruhi oleh gen dan persekitaran.
Ke mana selepas ini?
Seterusnya, terangkan satu punca variasi genetik untuk melihat dari mana perbezaan antara individu bermula. Papan model warisan menunjukkan bagaimana satu gen boleh membentuk corak tak selanjar, dan set latihan modul menggabungkan kelima-lima kemahiran.
Sesetengah pelajar hafal jadual tetapi masih tersalah kelas apabila contoh baharu muncul dalam peperiksaan. Guru dalam tuisyen Biologi dalam talian satu dengan satu boleh bertanya mengapa anda memilih setiap label dan memperkemas penaakulan itu.