Sebelas soalan ini menguji kemahiran dalam pengaruh manusia terhadap ekosistem: membaca perubahan, mengikuti rantai sebab, membandingkan pilihan, menilai sampel dan memisahkan bukti daripada cadangan. Semua data direka untuk latihan.
Kerjakan di atas kertas dengan jawapan ditutup. Soalan disusun daripada mudah ke sukar, dan setiap jawapan menunjukkan semua langkah. Catat kesilapan yang berulang dalam log kesilapan dan baris ujian semula.
Soalan
1. Satu tinjauan rekaan mendapati min 50 ekor burung setiap transek pada 2015 dan 35 pada 2025. Hitung peratus perubahan.
Lihat jawapan
Perbezaan = 35 − 50 = −15. Peratus perubahan = −15 ÷ 50 × 100 = −30%, penurunan 30%.
2. Litupan karang rekaan di sebuah terumbu turun daripada 60% kepada 45%. Beri penurunan dalam mata peratusan dan peratus perubahan.
Lihat jawapan
Penurunan dalam mata peratusan = 60 − 45 = 15 mata. Peratus perubahan = −15 ÷ 60 × 100 = −25%. Kedua-duanya berbeza: 15 mata ialah penurunan mutlak, dan 25% ialah penurunan relatif kepada litupan permulaan.
3. Susun mengikut urutan untuk menunjukkan eutrofikasi: oksigen terlarut turun; nitrat daripada baja memasuki kolam; alga tumbuh pantas; tumbuhan terendam mati; bakteria bertambah; cahaya terhalang.
Lihat jawapan
Nitrat daripada baja memasuki kolam, alga tumbuh pantas, cahaya terhalang, tumbuhan terendam mati, bakteria bertambah, oksigen terlarut turun.
4. Oksigen terlarut dalam kolam rekaan turun daripada 7.5 mg/dm³ kepada 1.5 mg/dm³ selepas ledakan alga. Hitung peratus penurunan.
Lihat jawapan
Penurunan = 7.5 − 1.5 = 6.0. Peratusan = 6.0 ÷ 7.5 × 100 = 80%.
5. Terangkan mengapa bilangan bakteria bertambah dan paras oksigen turun selepas tumbuhan mati dalam kolam yang diperkaya.
Lihat jawapan
Tumbuhan dan alga mati ialah sumber makanan bagi bakteria pengurai, jadi bakteria membiak. Bakteria bernafas secara aerob dan menggunakan oksigen terlarut lebih pantas daripada ia diganti, jadi kepekatan oksigen turun.
6. Senario rekaan. Sebuah parit kaya nutrien mengalir dari ladang ke tasik. Pilihan A ialah jalur tumbuh-tumbuhan padat di tepi parit untuk menyerap nutrien sebelum sampai ke tasik. Pilihan B ialah memasang pam yang menambah udara ke tasik. Kriterianya: (1) mengurangkan nutrien yang memasuki tasik, (2) terus berfungsi tanpa bekalan tenaga berterusan. Bandingkan pilihan dan buat kesimpulan.
Lihat jawapan
Pilihan A: kriteria 1, ya, kerana tumbuhan menyerap nitrat dan fosfat sebelum air memasuki tasik. Kriteria 2, ya, kerana tumbuhan terus tumbuh tanpa tenaga tambahan.
Pilihan B: kriteria 1, tidak, kerana nutrien masih memasuki tasik dan hanya gejala dirawat. Kriteria 2, tidak, kerana pam memerlukan kuasa untuk berjalan.
Kesimpulan: Pilihan A memenuhi kedua-dua kriteria. Ia tidak membersihkan nutrien yang sudah ada dalam tasik, yang merupakan satu had.
7. Seorang pelajar meletakkan lima kuadrat 1 m² secara rawak dan mengira 4, 7, 5, 8 dan 6 tumbuhan. Padang itu 150 m². Anggarkan jumlah tumbuhan.
Lihat jawapan
Jumlah = 4 + 7 + 5 + 8 + 6 = 30. Min = 30 ÷ 5 = 6 setiap m². Anggaran = 6 × 150 = 900 tumbuhan.
8. Beri dua had bagi anggaran dalam soalan 7 dan nyatakan bagaimana anda boleh memperbaikinya.
Lihat jawapan
(1) Hanya 5 m² daripada 150 m² disampel, kira-kira 3.3%, jadi keputusan bergantung pada kebetulan. (2) Kiraan mungkin berbeza mengikut masa atau musim, atau sesetengah tumbuhan mungkin terlepas. Perbaiki dengan menggunakan lebih banyak kuadrat dan meletakkannya secara rawak di seluruh padang. (5 ÷ 150 × 100 = 3.33%.)
9. Satu tinjauan rekaan dua plot hutan dengan tiga kuadrat setiap satu mendapati 20 spesies pokok dalam plot yang tidak dibalak dan 12 dalam plot yang dibalak. Berapa peratuskah spesies dalam plot yang dibalak lebih rendah? Apakah yang boleh anda simpulkan?
Lihat jawapan
Perbezaan = 20 − 12 = 8. Peratus lebih rendah = 8 ÷ 20 × 100 = 40%. Data menunjukkan lebih sedikit spesies dalam plot yang dibalak. Dengan hanya satu plot bagi setiap jenis dan tiga kuadrat setiap satu, data tidak membuktikan pembalakan menyebabkan perbezaan itu, kerana plot mungkin sudah berbeza sebelum pembalakan.
10. Kelaskan setiap pernyataan sebagai bukti, tafsiran atau cadangan. (a) Min oksigen ialah 2.5 mg/dm³ di hilir. (b) Larian dari ladang menyebabkan oksigen rendah. (c) Ladang patut berhenti menggunakan baja nitrat.
Lihat jawapan
(a) Bukti, satu ukuran. (b) Tafsiran, penerangan yang melangkaui ukuran. (c) Cadangan, pernyataan tentang apa yang patut dilakukan, yang bergantung pada nilai dan kos serta data.
11. Seorang pelajar menulis: “Data membuktikan hutan bakau mesti dilindungi.” Tulis semula ayat itu menggunakan data daripada menilai bukti perubahan habitat, yang menunjukkan anak pokok turun daripada 14 kepada 9 setiap m².
Lihat jawapan
“Min anak pokok turun daripada 14 kepada 9 setiap m², penurunan kira-kira 36% (−5 ÷ 14 × 100 = −35.7%). Ini selaras dengan kerosakan habitat, tetapi ia tidak menunjukkan sebabnya, dan sama ada hendak melindungi kawasan itu ialah keputusan yang juga bergantung pada nilai dan kos.”
Jika anda tersilap
Gunakan jenis kesilapan untuk memilih apa yang perlu diulang kaji.
- Peratus perubahan atau mata peratusan (soalan 1, 2, 4, 9): kembali ke menilai bukti perubahan habitat.
- Pautan hilang dalam rantai (soalan 3, 4, 5): ulang kaji menerangkan eutrofikasi melalui rantai sebab.
- Pilihan dinilai berdasarkan keutamaan, bukan kriteria (soalan 6): cuba membandingkan pilihan pemuliharaan menggunakan kriteria ekologi yang ditetapkan sekali lagi.
- Anggaran dan had pensampelan (soalan 7, 8, 9): kerjakan mentafsir had pensampelan biodiversiti. Papan pokok kebarangkalian dan papan model pewarisan menunjukkan bagaimana model berbeza daripada sampel kecil yang diperhatikan.
- Bukti bercampur dengan pendapat (soalan 10, 11): baca semula memisahkan bukti sains alam sekitar daripada cadangan politik.
Jika kesilapan yang sama berulang selepas percubaan kedua, menyemak jawapan anda bersama guru sering lebih cepat daripada membaca semula. Dalam tuisyen Biologi dalam talian secara satu dengan satu, guru boleh melakukannya dengan soalan tentang pengaruh manusia terhadap ekosistem.