Corak dalam jadual atau graf memberitahu anda apa yang berubah bersama, bukan mengapa. Menulis “X menyebabkan Y” memerlukan lebih daripada dua lajur yang meningkat bersama.
Halaman ini menunjukkan cara membaca corak dengan selamat melalui satu contoh, dan memberi kerangka ayat yang boleh digunakan semula dalam soalan data dan penyiasatan Biologi.
Mengapa corak yang jelas tidak membuktikan sebab?
Kerana ada empat cara dua pemboleh ubah boleh bergerak bersama.
- X benar-benar menyebabkan Y.
- Y menyebabkan X.
- Faktor lain, Z, mendorong kedua-duanya.
- Kebetulan, terutamanya dengan sampel kecil.
Data tinjauan atau pemerhatian tidak dapat membezakan keempatnya dengan sendiri. Eksperimen terkawal boleh, kerana anda mengubah satu faktor dan mengekalkan yang lain.
Contoh berlangkah: kumbang kura-kura dan afid
Data. Seorang pelajar mengira serangga pada lima petak taman pada pagi yang sama.
| Petak | Kumbang kura-kura | Afid |
|---|---|---|
| 1 | 2 | 40 |
| 2 | 5 | 90 |
| 3 | 8 | 150 |
| 4 | 11 | 210 |
| 5 | 14 | 260 |
Soalan: Apakah yang boleh anda simpulkan tentang kumbang kura-kura dan afid?
Langkah 1, huraikan corak dengan nilai. Apabila bilangan kumbang kura-kura meningkat daripada 2 kepada 14, bilangan afid meningkat daripada 40 kepada 260. Bilangan afid 6.5 kali lebih tinggi pada petak dengan kumbang paling banyak (260 ÷ 40 = 6.5).
Langkah 2, nyatakan jenis kaitan. Kedua-dua nombor meningkat bersama, jadi terdapat korelasi positif.
Langkah 3, uji bacaan sebab-akibat yang jelas. “Lebih banyak kumbang menyebabkan lebih banyak afid” tidak sepadan dengan apa yang kita tahu. Kumbang kura-kura memakan afid, jadi arahnya mungkin terbalik: kumbang bergerak ke petak yang ada lebih banyak makanan.
Langkah 4, namakan kemungkinan lain dan satu ujian. Kesihatan tumbuhan atau tempat berlindung boleh mendorong kedua-duanya. Untuk menguji dakwaan itu, anda boleh melindungi sesetengah tumbuhan dengan jaring yang menghalang kumbang, dan membandingkan bilangan afid dari semasa ke semasa dengan tumbuhan yang tidak ditutup.
Kerangka kesimpulan yang selamat
Gunakan corak ayat ini, dengan mengisi ruang daripada data.
“Apabila [X] meningkat daripada [nilai] kepada [nilai], [Y] meningkat daripada [nilai] kepada [nilai]. Ini menunjukkan korelasi [positif/negatif], yang mencadangkan [kaitan]. Ia tidak menunjukkan bahawa [X] menyebabkan [Y] kerana [penjelasan lain]. Eksperimen yang [hanya mengubah X] akan menguji perkara ini.”
Perkataan “mencadangkan” dan “selaras dengan” mengekalkan dakwaan sekuat yang dibenarkan oleh data.
Kesilapan yang perlu dielakkan
Jawapan yang salah: “Kumbang kura-kura menyebabkan afid bertambah, kerana graf menunjukkan kedua-duanya naik.”
Ini menganggap arah corak sebagai arah sebab. Ia juga mengabaikan apa yang kita tahu tentang kumbang kura-kura daripada Biologi.
Pembetulan: huraikan corak, kemudian gunakan apa yang anda tahu tentang mekanisme. Di sini, hubungan pemakanan mencadangkan afid menarik kumbang, jadi hasilnya ialah korelasi dengan penjelasan terbalik yang munasabah.
Bilakah kenyataan sebab-akibat boleh diterima?
Kenyataan sebab-akibat boleh diterima apabila dua perkara ini wujud.
- Penyiasatan mengubah hanya satu pemboleh ubah dengan sengaja, dan yang lain dikawal.
- Keputusan diulang, atau Biologi memberi mekanisme yang diketahui.
Contohnya, jika tumbuhan spesies sama yang ditanam dalam keadaan serupa kecuali cahaya tumbuh lebih tinggi dengan lebih cahaya, dan kaedah diulang, anda boleh mengatakan keputusan menyokong cahaya mempengaruhi pertumbuhan.
Semak sendiri
1. Tinjauan lapan bandar mendapati bandar dengan lebih banyak kereta mempunyai lebih ramai penghidap asma. Seorang pelajar menulis “kereta menyebabkan asma”. Beri satu sebab data tidak membuktikan ini.
Tunjukkan jawapan
Bandar yang lebih besar mempunyai lebih banyak kereta dan lebih ramai penduduk, jadi kedua-dua nombor naik mengikut saiz bandar. Saiz bandar ialah faktor ketiga. Faktor lain seperti kualiti udara atau kadar merokok juga tidak diukur.
2. Dalam eksperimen terkawal, 30 anak benih kacang tumbuh dalam cahaya dan 30 dalam gelap, dengan tanah, air dan suhu yang sama. Kumpulan cahaya lebih tinggi selepas sepuluh hari. Tulis kesimpulan.
Tunjukkan jawapan
Anak benih yang ditanam dalam cahaya lebih tinggi daripada yang dalam gelap, dan hanya cahaya yang berbeza, jadi keputusan menyokong cahaya mempengaruhi ketinggian anak benih. Ulangan akan menguatkan dakwaan.
3. Apakah soalan yang anda tanya pada mana-mana jadual yang menunjukkan dua pemboleh ubah meningkat bersama?
Tunjukkan jawapan
Bolehkah arahnya terbalik, dan bolehkah faktor ketiga mendorong kedua-duanya? Tanya juga berapa banyak sampel diambil.
Ke mana selepas ini
Berlatih lagi dalam data dan penyiasatan Biologi dan baca bagaimana had dalam sesuatu penyiasatan dinyatakan. Papan model pewarisan menunjukkan idea berkaitan: model meramalkan nisbah, tetapi sampel sebenar yang kecil mungkin tidak sepadan, dan papan pokok kebarangkalian dan pengiraan membolehkan anda mengujinya.
Jika kesimpulan anda dimarkahkan terlalu kuat atau terlalu lemah, tuisyen Biologi dalam talian satu dengan satu membolehkan guru menyemak perkataan anda baris demi baris.