Anda boleh membezakan resapan, osmosis dan pengangkutan aktif dengan tiga soalan: adakah tenaga daripada respirasi digunakan, adakah zarahnya air yang merentasi membran separa telap, dan ke arah mana kecerunan kepekatan? Jika anda bertanya mengikut urutan, pilihan itu bukan lagi tekaan.
Pembetulannya ialah rutin memilih dan tabiat menamakan arah. Halaman ini menyokong pergerakan merentasi membran, dan kekeliruan itu sering kembali dalam pengangkutan tumbuhan serta perkumuhan dan homeostasis.
Apakah sebenarnya yang tidak kena?
Biasanya ada tiga punca.
- Takrif dihafal tanpa contoh. Perkataannya diketahui tetapi tidak dikaitkan dengan kes.
- Osmosis dianggap peristiwa berasingan. Ia ialah resapan air, dengan membran dan arah.
- Arah dinyatakan secara longgar. “Air bergerak masuk ke dalam sel” tidak memberi sebab: dari mana dan mengapa tidak dinyatakan.
Rutin untuk memilih
Tanya soalan ini mengikut urutan.
- Adakah sel menggunakan tenaga daripada respirasi? Jika zarah bergerak melawan kecerunan, dari kepekatan rendah ke tinggi, ia ialah pengangkutan aktif.
- Jika tidak, adakah ia air yang merentasi membran separa telap? Maka ia ialah osmosis: air bergerak dari larutan cair ke larutan yang lebih pekat.
- Jika tidak, adakah zarah sekadar bergerak menuruni kecerunan kepekatan? Maka ia ialah resapan.
- Nyatakan arah dan kecerunan dalam jawapan anda, menggunakan angka atau perkataan dalam soalan.
| Kecerunan | Tenaga daripada respirasi | Zarah | |
|---|---|---|---|
| Resapan | Menuruni (tinggi ke rendah) | Tidak | Mana-mana |
| Osmosis | Air, cair ke pekat | Tidak | Air sahaja |
| Pengangkutan aktif | Melawan (rendah ke tinggi) | Ya | Ion atau molekul |
Contoh berlangkah
Seorang pelajar meletakkan silinder ubi kentang dalam dua cecair selama dua jam dan merekod jisim satu silinder setiap kali.
| Cecair | Jisim awal (g) | Jisim akhir (g) |
|---|---|---|
| Air tulen | 5.0 | 5.6 |
| Larutan gula | 5.0 | 4.3 |
Air tulen. Adakah tenaga digunakan? Tidak, air bergerak tanpa tenaga respirasi. Adakah air merentasi membran? Ya. Kandungan sel lebih pekat daripada air tulen, jadi air bergerak masuk ke dalam sel melalui osmosis. Perubahan: +0.6 g, atau 0.6 ÷ 5.0 × 100 = +12%.
Larutan gula. Larutan di luar lebih pekat daripada kandungan sel, jadi air keluar daripada sel melalui osmosis. Perubahan: −0.7 g, atau −0.7 ÷ 5.0 × 100 = −14%.
Kes ketiga. Sel rambut akar menyerap ion nitrat, walaupun air tanah mempunyai kepekatan nitrat lebih rendah daripada sel. Itu melawan kecerunan, jadi sel mesti menggunakan tenaga daripada respirasi: pengangkutan aktif.
Semakan tambahan. Jisim meningkat dalam cecair yang lebih cair daripada sel dan menurun dalam cecair yang lebih pekat. Arah perubahan jisim sepadan dengan arah pergerakan air.
Kesilapan yang perlu diawasi
Kesilapan lazim ialah menamakan setiap pergerakan air sebagai “resapan” dan kehilangan sebabnya.
Soalan: Terangkan mengapa silinder ubi dalam larutan gula kehilangan jisim.
Jawapan yang salah: “Air meresap keluar kerana ada lebih banyak air di dalam.”
Idea itu hampir betul tetapi kabur. Ia tidak menamakan osmosis, membran atau kepekatan.
Pembetulannya: “Larutan gula lebih pekat daripada kandungan sel, jadi air bergerak keluar daripada sel melalui osmosis merentasi membran separa telap. Silinder kehilangan air, jadi jisimnya menurun.” Jawapan itu menamakan proses, kecerunan dan membran.
Semak diri anda
1. Oksigen bergerak dari udara dalam alveolus ke dalam darah. Tiada tenaga digunakan. Proses yang mana, dan mengapa?
Lihat jawapan
Resapan. Oksigen bergerak menuruni kecerunan kepekatannya, dari kepekatan lebih tinggi dalam alveolus ke kepekatan lebih rendah dalam darah, tanpa tenaga daripada sel.
2. Sebatang tumbuhan dalam tanah yang sangat masin layu. Terangkan menggunakan proses yang betul.
Lihat jawapan
Larutan tanah lebih pekat daripada larutan dalam sel rambut akar, jadi air meninggalkan sel melalui osmosis merentasi membran separa telap. Sel kehilangan air, jadi tumbuhan layu.
3. Sel pada lapisan usus kecil menyerap glukosa apabila kepekatan glukosa dalam usus lebih rendah daripada dalam sel. Proses yang mana, dan apa yang mesti digunakan sel?
Lihat jawapan
Pengangkutan aktif. Glukosa bergerak melawan kecerunan kepekatan, jadi sel mesti menggunakan tenaga daripada respirasi.
Apa yang boleh anda lakukan seterusnya?
Cuba bina jadual seperti di atas untuk setiap kes baharu yang anda temui. Papan model pewarisan dan papan pokok kebarangkalian dan pengiraan menunjukkan tabiat yang sama, iaitu menyatakan andaian sebelum membuat kesimpulan, dalam bahagian lain kursus.
Untuk lebih banyak soalan, gunakan hab latihan asli. Apabila anda tahu rutin itu tetapi masih teragak-agak pada kes baharu, tuisyen Biologi dalam talian satu dengan satu membolehkan guru memberi contoh yang tidak biasa dan mendengar cara anda memutuskan.