Rantai makanan ialah satu barisan organisma yang menunjukkan bagaimana tenaga dan nutrien berpindah dari satu kepada yang seterusnya. Setiap anak panah menunjuk dari makanan kepada pemakan, jadi ia mengikut arah tenaga bergerak. Kemahiran ini muncul awal dalam ekologi dan aliran tenaga dan diandaikan dalam setiap soalan kemudian tentang siratan dan tenaga.
Apakah maksud setiap bahagian rantai makanan?
Organisma pertama ialah pengeluar (producer). Ia membuat makanan sendiri melalui fotosintesis, jadi rantai bermula dengan tenaga yang dibekalkan oleh cahaya.
Setiap organisma selepas itu ialah pengguna (consumer). Pengguna primer memakan pengeluar, pengguna sekunder memakan pengguna primer, dan seterusnya. Haiwan yang hanya memakan tumbuhan ialah herbivor.
Haiwan yang hanya memakan haiwan lain ialah karnivor. Organisma yang memakan kedua-duanya ialah omnivor.
Setiap langkah ialah aras trofik (trophic level): pengeluar ialah aras 1, pengguna primer aras 2, dan seterusnya.
Cara membina rantai, langkah demi langkah
- Cari pengeluar. Ia ialah tumbuhan hijau atau alga, organisma yang tidak memakan apa-apa.
- Cari apa yang memakan pengeluar. Itulah pengguna primer.
- Teruskan ke atas. Tanya “apa yang memakan ini?” bagi setiap organisma baharu.
- Lukis anak panah dari yang dimakan kepada pemakan.
- Labelkan aras jika soalan memintanya.
Contoh berlangkah
Satu huraian sawah padi berbunyi: “Belalang memakan daun padi. Katak menangkap belalang. Ular memakan katak.” Tulis rantai makanan dan namakan aras trofik setiap organisma.
Langkah 1, pengeluar: pokok padi, kerana hanya ia yang membuat makanan sendiri.
Langkah 2, apa yang memakan padi? Belalang.
Langkah 3, apa yang memakan belalang? Katak.
Langkah 4, apa yang memakan katak? Ular.
Langkah 5, jawapan:
pokok padi → belalang → katak → ular
Aras trofik: pokok padi ialah pengeluar (aras 1), belalang ialah pengguna primer (aras 2), katak ialah pengguna sekunder (aras 3) dan ular ialah pengguna tertier (aras 4).
Kesilapan yang perlu dielakkan
Pelajar sering melukis anak panah mengikut bacaan ayat, dari pemakan kepada makanan.
Jawapan yang salah: ular → katak → belalang → pokok padi
Pelajar menulis “ular memakan katak” dan melukis anak panah yang mengikut perkataan “memakan”.
Anak panah patut menunjukkan ke mana tenaga pergi, bukan siapa yang makan. Pembetulannya ialah bertanya “ke mana tenaga pergi seterusnya?” pada setiap anak panah. Tenaga pergi dari pokok padi ke belalang, jadi anak panah bermula dari pokok padi.
Semak sendiri
1. Sebuah kolam mempunyai alga, kutu air, ikan kecil dan burung pekaka. Kutu air memakan alga, ikan kecil memakan kutu air, dan burung pekaka memakan ikan kecil. Tulis rantai makanan.
Lihat jawapan
alga → kutu air → ikan kecil → burung pekaka. Alga ialah pengeluar kerana ia berfotosintesis. Setiap anak panah menunjuk dari makanan kepada pemakan.
2. Dalam rantai soalan 1, namakan pengguna sekunder dan nyatakan aras trofiknya.
Lihat jawapan
Ikan kecil ialah pengguna sekunder kerana ia memakan pengguna primer (kutu air). Ia berada pada aras trofik 3.
3. Seorang pelajar melukis daun → ulat → burung tetapi menulis “anak panah bermaksud memakan”. Betulkan maksudnya.
Lihat jawapan
Anak panah bermaksud tenaga (dan nutrien) berpindah kepada organisma seterusnya. Tenaga pergi dari daun ke ulat, kemudian ke burung. Anak panah tidak bermaksud “memakan”.
Ke mana selepas ini?
Apabila anak panah sudah terasa automatik, teruskan ke menerangkan kehilangan tenaga antara aras trofik. Apabila beberapa rantai bertindih, penjelajah siratan makanan dan aliran tenaga membolehkan anda menyemak maksud anak panah dalam siratan penuh.
Jika anda boleh melukis rantai dengan betul tetapi masih kehilangan markah pada ayat penerangan, guru dalam tuisyen Biologi dalam talian satu dengan satu boleh menunjukkan di mana ayat itu tersasar.