Set data perubahan jisim merekodkan jisim tisu sebelum dan selepas direndam dalam larutan berkepekatan berbeza. Untuk mentafsirnya, kira peratus perubahan jisim bagi setiap kepingan, kemudian kaitkan tanda dan saiz perubahan dengan arah pergerakan air.
Pelajaran ini menggunakan meramal pergerakan air dalam model osmosis pada nombor. Ia sebahagian daripada pergerakan merentasi membran.
Bagaimana menukar jadual kepada kesimpulan?
Ikut rutin yang sama setiap kali:
- Kira perubahan: jisim akhir tolak jisim awal.
- Tukar kepada peratus perubahan: perubahan ÷ jisim awal × 100.
- Baca tandanya: positif bermakna air diperoleh, negatif bermakna air hilang.
- Bandingkan dengan kepekatan: apabila larutan semakin pekat, jangka peratus perubahan menurun.
- Kaitkan dengan model: terangkan arah pergerakan air menggunakan keupayaan air (water potential).
Mengapa peratus?
Jika dua kepingan bermula dengan jisim berbeza, pertambahan mentah bukan perbandingan yang adil. Kepingan A bermula pada 2.0 g dan bertambah 0.30 g, iaitu 0.30 ÷ 2.0 × 100 = 15%.
Kepingan B bermula pada 3.0 g dan bertambah 0.36 g, iaitu 0.36 ÷ 3.0 × 100 = 12%. Pertambahan mentah B lebih besar, tetapi A bertambah lebih banyak secara berkadar.
Contoh berlangkah
Data ini direka untuk latihan. Silinder ubi kentang ditimbang, direndam dalam larutan sukrosa selama satu jam, dilap kering dan ditimbang semula.
| Sukrosa (mol/dm³) | Jisim awal (g) | Jisim akhir (g) | Perubahan (g) | Perubahan (%) |
|---|---|---|---|---|
| 0.0 | 2.50 | 2.85 | +0.35 | +14.0 |
| 0.2 | 2.40 | 2.58 | +0.18 | +7.5 |
| 0.4 | 2.50 | 2.45 | −0.05 | −2.0 |
| 0.6 | 2.60 | 2.34 | −0.26 | −10.0 |
| 0.8 | 2.50 | 2.15 | −0.35 | −14.0 |
Langkah 1, semak pengiraan. Pada 0.2: perubahan ialah 2.58 − 2.40 = +0.18 g, dan 0.18 ÷ 2.40 × 100 = 7.5%. Pada 0.6: perubahan ialah 2.34 − 2.60 = −0.26 g, dan −0.26 ÷ 2.60 × 100 = −10.0%.
Langkah 2, huraikan arah aliran. Apabila kepekatan sukrosa meningkat, peratus perubahan jisim menurun daripada +14.0% kepada −14.0%.
Langkah 3, terangkan. Dalam air tulen (0.0), larutan di luar mempunyai keupayaan air lebih tinggi daripada kandungan sel, maka air masuk secara osmosis dan jisim meningkat. Dalam sukrosa 0.8 mol/dm³, bahagian luar mempunyai keupayaan air lebih rendah, maka air keluar dan jisim berkurang.
Langkah 4, anggar titik tiada perubahan. Garis memotong sifar antara 0.2 (+7.5%) dan 0.4 (−2.0%). Jumlah penurunan merentasi langkah itu ialah 9.5 mata peratusan. Titik sifar berada 7.5 ÷ 9.5 = 0.79 sepanjang jarak, jadi 0.2 + 0.79 × 0.2 = 0.358, iaitu kira-kira 0.36 mol/dm³.
Langkah 5, tafsir anggaran. Pada kira-kira 0.36 mol/dm³, larutan mempunyai keupayaan air yang hampir sama dengan sel kentang, maka tiada pergerakan bersih air. Ini ialah anggaran daripada garis lurus antara dua titik.
Kesilapan yang perlu diawasi
Satu kesilapan lazim ialah membandingkan perubahan mentah apabila jisim awal berbeza.
Jawapan yang salah: Silinder B bertambah 0.36 g dan silinder A hanya bertambah 0.30 g, maka B berada dalam larutan yang lebih cair.
Jisim awal ialah 3.0 g dan 2.0 g, jadi pertambahan mentah bukan perbandingan yang adil. A bertambah 15% dan B bertambah 12%.
Pembetulannya ialah menggunakan peratus perubahan, dan mengekalkan tuntutan yang sederhana: A bertambah lebih banyak secara berkadar berbanding B. Kesilapan kedua yang lazim ialah menggugurkan tanda negatif, yang mengubah kehilangan menjadi pertambahan.
Semak diri anda
Kira dahulu, kemudian bandingkan.
1. Sebuah silinder mempunyai jisim awal 3.20 g dan jisim akhir 3.68 g. Kira peratus perubahan jisim.
Lihat jawapan
Perubahan = 3.68 − 3.20 = 0.48 g. Peratus perubahan = 0.48 ÷ 3.20 × 100 = +15%.
2. Sebuah silinder mempunyai jisim awal 2.80 g dan jisim akhir 2.52 g. Kira peratus perubahan dan nyatakan apa yang ditunjukkan.
Lihat jawapan
Perubahan = 2.52 − 2.80 = −0.28 g. Peratus perubahan = −0.28 ÷ 2.80 × 100 = −10%. Silinder kehilangan air secara osmosis, maka larutan lebih pekat daripada kandungan sel.
3. Dua titik pada graf ialah +6% pada 0.2 mol/dm³ dan −4% pada 0.4 mol/dm³. Anggarkan kepekatan yang tiada perubahan jisim.
Lihat jawapan
Jumlah perbezaan ialah 10 mata peratusan. Sifar berada 6 ÷ 10 = 0.6 sepanjang jarak, jadi 0.2 + 0.6 × 0.2 = 0.32 mol/dm³ (anggaran).
Langkah seterusnya
Seterusnya, lihat had apa yang data sedemikian boleh beritahu dalam memisahkan tindak balas sel daripada dakwaan seluruh organisma. Kemudian gunakan set latihan pergerakan merentasi membran dan catat kesilapan dalam log kesilapan dan baris gilir ujian semula.
Pelajar sering tahu formula tetapi kehilangan markah apabila bentuk jadual berubah. Guru dalam tuisyen Biologi dalam talian secara satu dengan satu boleh memberi jadual baharu dan memerhati cara anda mendekatinya.