Pembiakan terpilih memilih individu yang membiak, generasi demi generasi. Penyelitan gen memindahkan gen pilihan terus ke dalam organisma. Peperiksaan biasanya meminta anda menamakan kaedah yang diterangkan, membandingkan kedua-duanya, atau menyatakan apa yang boleh dan tidak boleh dilakukan oleh setiap kaedah.
Pembiakan terpilih berasaskan variasi dan pemilihan, manakala penyelitan gen berasaskan peringkat-peringkat dalam menghuraikan pengubahsuaian genetik.
Bagaimanakah kedua-dua kaedah berfungsi?
Pembiakan terpilih:
- Tentukan ciri yang dikehendaki, seperti hasil susu yang lebih tinggi.
- Pilih induk yang menunjukkannya dengan paling jelas.
- Biakkan mereka, kemudian pilih anak yang menunjukkan ciri itu paling kuat untuk dibiakkan semula.
- Ulang selama banyak generasi.
Ia bergantung pada variasi sedia ada. Tiada alel baharu ditambah dengan sengaja, jadi perubahan terhad kepada apa yang sudah ada dalam spesies itu.
Penyelitan gen: gen tertentu dipotong daripada penderma dan diletakkan ke dalam DNA penerima. Penerima boleh memperoleh ciri yang tidak pernah dimilikinya, kadangkala daripada spesies lain. Perubahan berlaku pada organisma itu sendiri, bukan melalui beberapa generasi pembiakan.
Membandingkan kedua-duanya
| Perkara | Pembiakan terpilih | Penyelitan gen |
|---|---|---|
| Punca ciri | Variasi yang sudah ada dalam spesies | Gen pilihan, mungkin daripada spesies lain |
| Masa | Banyak generasi | Perubahan dibuat terus pada organisma |
| Ketepatan | Set gen diwarisi bersama-sama | Satu gen pilihan disasarkan |
| Keperluan | Individu pembiakan yang boleh mengawan | Pengetahuan tentang gen dan cara memindahkannya |
Contoh berlangkah
Angka direka. Seorang petani membiakkan lembu untuk hasil susu. Hasil purata kawanan dalam empat generasi berturut-turut ialah 18, 20, 22 dan 24 liter sehari.
Soalan: Terangkan bagaimana ini dicapai dan kira purata pertambahan setiap generasi.
Langkah 1, huraikan kaedah. Dalam setiap generasi, lembu betina dengan hasil susu tertinggi dikawinkan dengan lembu jantan yang ibunya mempunyai hasil tinggi.
Langkah 2, kaitkan dengan variasi. Sesetengah lembu sudah mempunyai alel yang memberi hasil lebih tinggi, jadi anak daripada induk terpilih cenderung mempunyai hasil lebih tinggi.
Langkah 3, kira. Daripada generasi pertama ke keempat ada 3 langkah. 24 − 18 = 6 liter. 6 ÷ 3 = 2 liter sehari setiap generasi.
Langkah 4, bandingkan. Penyelitan gen untuk hasil lebih tinggi bertindak terus pada satu organisma, sedangkan pembiakan terpilih ini mengambil empat generasi.
Kesilapan yang perlu diawasi
Jawapan yang salah: “Dalam pembiakan terpilih, saintis menambah gen untuk hasil tinggi.”
Tiada gen ditambah. Petani menggunakan alel yang sedia ada. Jika anda menulis “menambah gen”, huraian anda sudah menjadi penyelitan gen dan markah hilang.
Pembetulannya ialah menggunakan kata kerja memilih untuk pembiakan terpilih (“memilih lembu berhasil tertinggi untuk dibiakkan”) dan kata kerja menyelitkan untuk pengubahsuaian genetik.
Semak sendiri
1. Tumbuhan padi diberi gen daripada bakteria yang melindunginya daripada serangga perosak. Kaedah yang manakah ini?
Tunjuk jawapan
Penyelitan gen (pengubahsuaian genetik), kerana gen daripada spesies lain dipindahkan terus.
2. Berikan dua perbezaan antara pembiakan terpilih dan pemilihan semula jadi.
Tunjuk jawapan
Dalam pembiakan terpilih, manusia memilih individu yang membiak dan menentukan ciri yang dikehendaki. Dalam pemilihan semula jadi, persekitaran menentukan siapa yang hidup dan membiak, jadi ciri yang menjadi lazim sesuai dengan persekitaran.
3. Purata jisim telur sebuah kawanan naik daripada 52 g kepada 58 g dalam tiga generasi. Berapakah purata kenaikan setiap generasi?
Tunjuk jawapan
58 − 52 = 6 g. 6 ÷ 3 = 2 g setiap generasi.
Ke mana selepas ini?
Kemahiran akhir dalam modul ini ialah menilai dakwaan bioteknologi, iaitu menilai sama ada sesuatu kaedah sesuai untuk masalah yang diberi. Anda juga boleh mencuba papan model pewarisan untuk melihat bagaimana pemilihan induk mengubah corak alel dalam populasi rekaan.
Soalan perbandingan memberi markah kepada ayat jelas yang meletakkan kedua-dua kaedah bersebelahan. Dalam tuisyen Biologi dalam talian satu dengan satu, guru boleh melatih anda menulis ayat seperti itu. Halaman modul menyenaraikan pelajaran lain.